Volledig scherm
Talpa-oprichter John de Mol spande een kort geding aan tegen Facebook vanwege nep-advertenties voor bitcoin-producten, waarin zijn naam en foto worden gebruikt. © ANP Kippa

Malafide bitcoinboeren blijven bezig: ‘Ze wisselen elke paar minuten van site’

RECHTSZAAKMediamagnaat John de Mol en Facebook nemen meer tijd voor een oplossing tegen misleidende Bitcoinreclames met naam en foto’s van De Mol. Ondertussen gaat de fraude gewoon door. ‘De politie doet er amper iets tegen’.

Het zal ze bij Facebook in Californië zeker niet lekker zitten dat een Nederlandse rechter zich straks mogelijk moet uitspreken over de mate waarin het platform verantwoordelijk is voor de advertenties die ze doorlaat. De rechter had John de Mol en Facebook twee weken de tijd gegeven er alsnog samen uit te komen, die deadline verstreek woensdag. Maar beide partijen nemen meer tijd om aan een oplossing te werken, meldden ze donderdag.

Als dat niet lukt zal de rechter zich later alsnog buigen over de vraag of Facebook inderdaad, zoals De Mol claimt, automatisch alle advertenties moet weigeren waarin zijn beeltenis misbruikt wordt voor de verkoop van Bitcoinbeleggingen. Facebook stelt dat dit haast onmogelijk is, maar het geschil raakt een principieel punt. Vier vragen.

1. Wat is er ook alweer aan de hand?

Al maanden misbruiken malafide Bitcoinboeren namen en foto’s van grote ondernemers en BN’ers om met ronkende nep-advertenties inleg af te troggelen van goedgelovige particuliere investeerders. De advertenties draaien op verschillende websites, ook op Facebook. Behalve John de Mol figureren Blendle-oprichter Alexander Klöpping, zanger Waylon, acteur Ruud Feltkamp en presentator Humberto Tan in deze nepverhalen over ge-wel-di-ge rendementen na een bescheiden inleg. Maar je raadt het al: eenmaal geïnvesteerd zien beleggers vaak geen cent terug. Zelfs na massale media-aandacht houdt de fraude aan. Inmiddels turfde de landelijke stichting fraudehelpdesk 170 meldingen voor een totaal schadebedrag van bijna 1,8 miljoen euro, meldt een woordvoerder: ,,Dan tuinen mensen er toch met open ogen in, ondanks alle waarschuwingen.”

Volledig scherm
Screenshot van een nep-artikel over Bitcoin, waarbij de huisstijl en auteursnaam van het AD is misbruikt. © -

2. Waarom stapte De Mol naar de rechter?

Omdat beleefd vragen niet werkt. De mediaondernemer is er klaar mee dat zijn naam en foto steeds misbruikt worden. Zo nu en dan kregen zijn juristen het wel voor elkaar een advertentie verwijderd te krijgen van Facebook, maar niet structureel – telkens kwam het online onkruid snel weer terug. Dus stapte De Mol twee weken geleden naar de rechter. Hij eist dat de advertenties met naam of beeld van De Mol binnen vijf dagen van het platform verwijderd worden. Facebook weigert zo’n ‘filter’ te maken omdat het te ver gaat om automatisch foto’s en berichten over De Mol te blokkeren, stelt het platform. Dat zou betekenen dat ook nieuwsberichten over De Mol geweerd worden.

3. Wat doet Facebook dan wel?

Van alles. Ze verbeteren voortdurend hun fraudedetectie, verwijderen een recordaantal nep-accounts, vorig kwartaal wereldwijd zelfs 2,1 miljard. Maar, zo meldt een woordvoerder: ,,Hoewel we onze instrumenten voortdurend verbeteren, detecteren we helaas niet elk geval van misbruik. Mensen die dit soort advertenties maken, veranderen hun tactieken voortdurend om zo detectie te ontlopen.”

Het kat- en muisspel is lastig te winnen, vreest ook de Belg Maarten Schenk, die online nepnieuws bestrijdt. Oplichters wisselen razendsnel van websites, kiezen hun advertentiepubliek buiten regio’s van Facebook-kantoren en maken misbruik van de techniek die ‘cloaking’ heet, zodat de advertenties stiekem naar andere pagina’s verwijzen en de automatische detectie omzeild kan worden. ,,En de pagina’s waar je naar wordt doorverwezen zijn soms maar een paar minuten geldig”, zegt Schenk, die inmiddels ook Vlaamse voorbeelden heeft gezien van de oplichting. ,,Als je de politie dan tipt is de link alweer ongeldig.” Het bedrog bij de bron aanpakken is eveneens lastig: de oplichters werken vaak vanuit het buitenland en ‘de politie in Nederland doet er eigenlijk niks aan’, aldus een ingewijde.

(Artikel gaat verder na de foto)

Volledig scherm
© EPA

4. Is er dan geen oplossing mogelijk?

Jawel hoor, zegt het kamp-De Mol. Facebook moet gewoon zorgen dat ze alle advertenties scherp controleert. Dat is een monsterklus voor het bedrijf dat jaarlijks miljarden verdient aan advertenties via een vrijwel volledig geautomatiseerd proces. Met de huidige personeelsomvang kan Facebook die miljoenen advertenties nooit allemaal checken. Daarom zullen ze in Californïe met argusogen de eventuele uitspraak van de Nederlandse rechter afwachten. Oordeelt hij dat het social mediaplatform De Mols eis moet honoreren dan betekent dat waarschijnlijk een immense principiële omschakeling – van doorgeefluik naar verantwoordelijk voor alle inhoud - en een bijbehorende noodzakelijke uitbreiding van het personeelsbestand met naar schatting duizenden advertentiecontroleurs. Daarom zal het kamp-Facebook er alles aan doen om er vóóraf uit te komen met de juristen van de mediamagnaat.