Kerken ombouwen, het blijft een hele klus

Dat kerken behouden kunnen blijven na een nieuwe bestemming is vooral te danken aan het Buurtkerkenfonds.

De plannen die worden gelanceerd om sloop van beeldbepalende kerken en kapelletjes in Brabant te voorkomen, zijn financieel vaak slecht doordacht. Aan enthousiasme is zelden gebrek, maar vaak is niet goed nagedacht over de vraag of de nieuwe bestemming genoeg oplevert om het kerkgebouw te redden. Dat staat in de Monitor Buurtkerkenfonds die door onderzoeksbureau PON is opgesteld voor de provincie Brabant.

Als voorbeeld van een goedbedoelde, maar haperende aanpak wordt gewezen op het beeldbepalende Witte Kerkje in Terheijden. Dat is aangepast, zodat er theatervoorstellingen kunnen plaatsvinden. Het probleem is dat er na aftrek van de kosten weinig geld meer over is voor behoud en onderhoud van het kerkje zelf. ,,De vraag is hoelang zo'n constructie het gebouw kan behoeden voor sluiting of zelfs sloop", vragen de opstellers van de monitor zich af. Frits Vink, voorzitter van de stichting Exploitatie Witte Kerkje Terheijden, vraagt zich af hoe de opstellers van de monitor tot deze conclusie komen. ,,Wij hebben helemaal geen probleem", zegt Vink. ,,Beter nog, we hebben een plan om een stukje aan de kerk te bouwen. Dat zouden we niet doen als we geen vertrouwen in de toekomst zouden hebben."

Witte Kerkje in Terheijden
Bijdrage uit Buurtkerkenfonds: 35.000 euro

De Stichting Witte Kerkje Terheijden wil dat het kerkje multifunctioneler wordt gebruikt, waardoor de inkomsten groeien. Daaruit kunnen dan exploitatiekosten zoals onderhoud, verwarming en elektra worden betaald. Het kerkje blijft ook in gebruik voor kerkdiensten.

Om de kerkjes en kapellen voor de ondergang te behoeden is er in 2015 een speciaal Buurtkerkenfonds opgericht. Inhoud: vijf ton. Het Witte Kerkje heeft daarvan 35.000 euro ontvangen. Het Van Goghkerkje in Zundert heeft een bijdrage van 25.000 euro gekregen. Zonder deze steun was het niet mogelijk geweest het historische godshuis te verbouwen, zodat er concerten gegeven kunnen worden. De kosten liepen namelijk snel op toen er tijdens werkzaamheden een flinke lekkage is ontstaan. Dat klopt, zegt Pieter van Nes van de Werkgroep Van Goghkerkje. Zonder steun was de verbouwing een probleem geworden. ,,Maar nu zijn we er voor een jaar of tien, twintig wel mee klaar", zegt Van Nes.

Het Van Goghkerkje in Zundert
Bijdrage uit Buurtkerkenfonds: 25.000 euro

De Het Van Goghkerkje. Hier is Vincent van Gogh gedoopt, toen zijn vader er predikant was. Sind 1974 staat het pand onder toezicht van Monumentenzorg. Oktober 2016 is begonnen met een verbouwing. Op 15 januari van dit jaar is het eerste in reeks van concerten gegeven.

De opstellers van de evaluatie komen tot de slotsom dat er bijna altijd reuring onstaat, wanneer een kerk of kapel op de nominatie staat te verdwijnen: ,,Zo'n gebouw neemt namelijk een prominente plek in binnen de woon- en leefomgeving. Hoewel een kerkgebouw maar één eigenaar heeft, zijn er dus veel mensen die de behoefte voelen er ook iets van te vinden en willen meebeslissen over de toekomst." Dat besef is zelfs tot landelijke politici doorgedrongen. ,,De kerk is niet alleen van mensen die erin zitten, maar ook van degenen die eromheen lopen", zei D66-voorman Alexander Pechtold, toen hij een jaar geleden samen met de ChristenUnie opriep tot een nationaal reddingsplan voor kerkelijk erfgoed.

Nederlands Hervormde Geertruidskerk
Bijdrage uit Buurtkerkenfonds: 39.469 euro

De Geertruidskerk uit de veertiende eeuw moet toekomstbestendiger worden gemaakt. Er wordt gezocht naar een 'nevenfunctie' voor het gebouw. Dit voorjaar is er een voorstelling geweest van van Jesus Christ in Concert. Voorlopig vinden er ook nog erediensten in de kerk plaats.

Iedereen die dat wil kan bijdragen aan het overleven van een kerk, zegt Van Nes: ,,Er staat een collectebus en die wordt gevuld. Je weet niet altijd door wie. Maar het betekent dat er mensen zijn die het belangrijk vinden dat wat hier staat in stand wordt gehouden. Dat kunnen ook gewone Zundertenaren zijn die na het boodschappen doen nog even het Van Goghkerkje binnenlopen."

Hervormde Kerk in Waspik
Bijdrage uit Buurtkerkenfonds: 15.689 euro

Hervormde Kerk in Waspik. Het oudste Rijksmonument in het dorp. De totale restauratiekosten zijn begroot op 720.000 euro. Ruim 225.000 euro moet uit de eigen zak van de Hervormde Gemeente komen. De restauratie bestaat uit onder andere het herstellen van de gevels en het uitslijpen van de voegen

Soms komt de subsidie te laat, zoals in Berlicum. Daar is de kerktoren uiteindelijk gesloopt, waarna de subsidie van 40 mille is teruggestort in het Buurtkerkenfonds. Maar over het algemeen wordt de bijdrage van harte ontvangen en geïnvesteerd.

Prettige bijkomstigheid van de subsidie is dat de religieuze functie in veel gevallen ook kan worden behouden. Anders gezegd: behalve een voorstelling van Jesus Christ in Concert kunnen er ook nog gewoon diensten en missen worden gehouden.

Dat is cruciaal, zegt Van Nes van het Van Goghkerkje in Zundert. ,,De oorsprong van godsdienst zit 'm tenslotte in de behoefte samen te leven", zegt hij. ,,De vraag is: hoe ga je daarmee om? Verschuil je je achter allerlei regels en beperkingen? Of kijk je naar wat de grootste behoefte is binnen de samenleving?"

Sint-Antonius Abtkerk
Bijdrage uit Buurtkerkenfonds: 26.050 euro

Er is een 'overschot' aan gebouwen in de parochie. De uit 1401 stammende Sint-Antonius Abtkerk ondervindt daarvan de gevolgen. Onderzocht wordt hoe de kerk kan worden gesplitst: een deel voor de kleiner wordende kerkgemeenschap en een deel voor andere activiteiten.

Volledig scherm
© Thinkstock

Poll

Het staat iedereen vrij om in een boerka te lopen.

  • Eens (0%)
  • Oneens (100%)
5 stemmen