Volledig scherm
Staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid) en minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) tijdens het debat over de fouten die zijn gemaakt rond de Amsterdamse metromoord. © ANP

Na Anne Faber en Els Borst moet ook van de moord op Joost worden geleerd, concludeert minister

De Amsterdamse metromoord volgde op geblunder bij hulpinstanties waardoor de dader onterecht vrij rond liep, net als eerder gebeurde in de zaken rond Els Borst en Anne Faber. Maatregelen moeten soelaas bieden, hoopt minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) andermaal.

De 38-jarige Joost Wolters was gewoon op weg naar huis toen hij op 27 juli 2017 door de ernstig gestoorde Philip O. werd doodgestoken bij een Amsterdamse metro. Een volstrekt willekeurige moord, hoorde zijn vriendin later.

Ruim twee jaar later liggen er vuistdikke onderzoeksrapporten die concluderen dat zijn dood voorkomen had kunnen worden. Net als in de zaak rond Anne Faber en die rond de moordenaar van Els Borst regen hulp- en strafinstanties de fouten aaneen. Zoals instanties ook weer langs elkaar heen werkten bij de Rotterdamse Humeyra Ergincanli (16), die in december 2018 werd gedood door haar ex.

,,Dit zijn pijnlijke zaken. Er zijn fouten gemaakt. Er is geen maatregel die Joost gaat terugbrengen, maar we moeten lessen trekken’’, concludeerde minister Sander Dekker vandaag dan ook in een debat over de kwestie in de Tweede Kamer.

Alarm

Rond de Ghanees-Nederlandse O. was er dus ook een opeenstapeling aan fouten. Zo ontliep hij als jonge delinquent jeugd-tbs door na een steekpartij naar het buitenland te vluchten. Niemand deed moeite om hem op te laten sporen. Zelfs toen hij terugkeerde naar Nederland en weer in de fout ging met een overval, sloeg niemand alarm. Het feit dat hij zijn tbs-behandeling niet had doorlopen, stond te onduidelijk in het register, bleek later. 

Nog zoiets: dat hij tijdens een reis naar Engeland gepakt werd voor een vechtpartij en een overval, werd door een ‘technische fout’ niet op zijn strafblad gezet. Een rechter zag iets later daarom geen aanleiding hem na een overval alsnog tbs op te leggen, omdat hij ‘in de vijf jaar’ ervoor niet was veroordeeld voor geweldszaken.

Onnavolgbaar

Volledig scherm
Familieleden van Joost Wolters volgen het debat in de Tweede Kamer. © ANP

En toen hij later voorwaardelijk vrijkwam, wilden behandelaars hem liever in een forensische kliniek geplaatst zien maar zag de gevangenis daar vanaf. ,,Onnavolgbaar,’’ aldus de inspectie. Daarop raakte O., die juist aan het ontsporen was, ‘uit beeld’. Toen hij vervolgens zijn moeder bedreigde, pakten zowel het Openbaar Ministerie als de psychiatrische afdeling van het UMC de zaak niet goed op. Informatie werd niet gedeeld, een aangifte bleef liggen, zelfs toen O. te laat terugkeerde van verlof. Tot het misging bij de metro. Inmiddels zit hij voor vijf jaar vast, daarna volgt tbs.

Maar het leed is geleden, stelt CDA’er Madeleine van Toorenburg. ,,Er is gefaald.” Als instanties hun werk hadden gedaan, ‘had O. binnen de muren van gevangenis gezeten toen Joost in de metro stapte’.

PVV’er Gidi Markuszower: ,,Hoeveel Joost Wolters, hoeveel Anne Fabers hebben we nodig om hiervan te leren?’’

De minister hoopt dat een trits maatregelen en wetten soelaas bieden. Hij kondigde in april, naar aanleiding van de moord op Anne Faber, een set maatregelen aan. Faber stierf in september, Wolters een maand eerder. Dekker hoopt soortgelijke systeemfouten nu te voorkomen.

Toezicht

Dekker wil bijvoorbeeld dat verlof niet meer mogelijk is als er geen gedegen ‘risicotaxatie’ ligt. Ook moet er vaker en beter informatie worden uitgewisseld tussen instanties en behandelaren, zodat niemand door mazen van het net glipt. Daarnaast is een wet in de maak die andere gaten moet dichten. Bijvoorbeeld om nauwgezet toezicht te houden op een gevangene tijdens de straf, zeker als de voorwaardelijke vrijlating dichterbij komt. Een andere wet wordt in januari van kracht, waardoor het onmogelijk moet worden dat opgelegde straffen niet worden uitgezeten.

Vraag is wel of Dekker het allemaal waar kan maken. De plannen stuiten soms op praktische problemen, met vertragingen tot gevolg. Zo bleek dat de moordenaar van Anne Faber zijn psychische problemen geheim wist te houden voor behandelaars met een beroep op medisch beroepsgeheim. Dekker wil verdachten dat recht voortaan ontnemen, maar de Eerste Kamer lag dwars. Te ‘ingrijpend’, was het oordeel, waardoor Dekker eerst over zijn plan in gesprek moet met ‘de sector’.

Maar het kabinet moet ook naar zichzelf kijken. Toen er verbeteringen werden afgekondigd na de moord van Bart van U. op Els Borst en zijn eigen zus, moest na een jaar worden geconcludeerd dat het kabinet te weinig vaart maakte. Bijvoorbeeld bij het opvangen van verwarde personen. ,,Mij is niet gebleken dat realisering van voornemens zeer urgent is,” schreef een onderzoeker. 

Dat soort kritiek kan Dekker zich nu niet meer veroorloven.