Volledig scherm
© ANP

Wit poetst beter dan zwart

Ons land kent een leger aan huishoudelijke hulpen. Veel van hen werken zwart. Hoeveel weet niemand. Rechten hebben ze niet. Ze zijn afhankelijk van de willekeur van de 'werkgever'.

Na het weekend, als de puinhoop in huis een hoogtepunt bereikt, is het Willie* die de boel voortvarend sopt, zuigt, bedden verschoont en de badkamer een opfrisbeurt geeft. Ze heeft nog twee adressen waar ze wekelijks schoonmaakt, drie uurtjes per ochtend, in totaal goed voor een bedrag van bijna 115 euro per week.

Willie is een 'zwarte' werkster. Over haar inkomsten wordt geen aangifte gedaan. Niet door haar opdrachtgevers, niet door haarzelf. Voor de gezinnen waar ze werkt, is ze onmisbaar. Totdat ze ziek wordt, dan geeft een 'werkgever' doorgaans niet thuis.

Voor Willie geldt: geen werk, geen inkomsten. Ze is het gewend. Ook tijdens vakanties krijgt Willie bij twee van haar drie werkgevers niet doorbetaald.

Dienstverlening aan huis

Sinds 2007 bestaat in Nederland de regeling Dienstverlening aan huis, waarmee de overheid de onderkant van de arbeidsmarkt wil stimuleren. Particulieren kunnen sindsdien zonder al te veel rompslomp een 'witte werkster' inhuren.

Dankzij die regeling heeft de hulp in de huishouding recht op doorbetaling van loon bij ziekte (6 weken, 70 procent), het wettelijk minimumloon (9,50 euro per uur) en vakantiegeld. De opdrachtgever hoeft geen zorg te dragen voor inhouding, dan wel afdracht van premies (werknemers- en volksverzekeringen), een arbeidscontract op papier is zelfs niet nodig. De werkster daarentegen moet wél aangifte doen van haar inkomsten. In ruil daarvoor heeft ze dus veel meer zekerheden dan haar zwarte collega.

Ondanks de stimuleringsregeling van de overheid, zijn er nog altijd veel zwarte werksters. Hoeveel precies weet niemand, ook het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid niet. Wel kwam vorig jaar naar voren dat deze werksters in ons land gemiddeld slechter af zijn dan hun collega's in andere Europese landen qua betaling én rechtspositie. Het FNV ondervroeg vorig jaar 500 'werkgevers'. Zwartwerkende schoonmaaksters verdienen gemiddeld 12,50 euro per uur. Slechts 6 procent van hen krijgt vakantiegeld. Doorbetalen tijdens de eigen vakantie doet vrijwel geen enkele 'werkgever'. De FNV maakt zich intussen sterk om de arbeidspositie van huishoudelijke hulpen te verbeteren, bijvoorbeeld via een cao.

Plichten als werkgever

Naast afspraken rond inkomen, heb je als werkgever ook plichten op het gebied van veiligheid. Een uitglijder op de badkamer is zo gebeurd. En hoe degelijk is het keukentrapje?

Bij de witte werkster worden medische kosten na een ongelukje tijdens het werk vanuit de eigen arbeidsverzekering vergoed. Maar ook inkomstenderving. Haar zwartwerkende collega kan inkomstenderving nergens verhalen, medische kosten zal ze vanuit haar eigen ziektekostenverzekering voldoen, ook al stond ze tijdens het werk op een gammel trapje dat in elkaar stortte waardoor ze haar been brak.

Trouwens… het trapje moet wel héél slecht zijn en de opdrachtgever moet de hulp gedwongen hebben het te gebruiken, wil diens verzekeraar voor de kosten opdraaien. Al snel wordt gewezen op de werkster die vooral zelf verantwoordelijk is voor haar welzijn. Dan kun je maar beter niet op dat gammel trapje klimmen.

Schade

Sneuvelt er tijdens de werkzaamheden iets in huis, dan worden de kosten in de meeste gevallen gewoon vergoed vanuit de inboedelverzekering van de opdrachtgever. "Je moet als werkgever wel met héél goede argumenten komen om je werkster persoonlijk aansprakelijk te stellen voor de schade", zegt Hillegonde Jansen, verzekeringsdeskundige bij assurantiekantoor VanNu, Financieel Helder. "Aansprakelijkheid geldt alleen als bewezen kan worden dat de werkster moedwillig een onrechtmatige daad heeft verricht. Ga daar maar aan staan, dat bewijs is nauwelijks te leveren."

Zelden tot nooit krijgt VanNu verzoeken tot claims na schade veroorzaakt door een werkster. "Het zal vooral onderling worden opgelost, het blijft buiten ons gezichtsveld. Schade is voor veel mensen ook een ingecalculeerd risico. Waar gewerkt wordt, kan nu eenmaal iets kapot gaan. Bovendien gaat het in veel gevallen om relatief kleine schadegevallen. Een vaas van 20, 30 euro claimen mensen niet snel bij hun verzekeraar."

* Willie werkt zwart en wil liever niet met haar naam in de krant.

Hoe vind je een werkster?

- Een werkster die bij je past, vind je vaak via-via. Op het schoolplein, op een feestje, bij de buurvrouw. Of via een briefje in de supermarkt of advertentie in het plaatselijke sufferdje.
- Tegenwoordig zijn er bemiddelingsbureaus die werkzoekenden uit de buurt online zetten. Het prettige van deze formule is dat je relatief snel een hulp hebt. Op de sites presenteren de werkzoekenden zich (inclusief foto) en vermelden ze ervaring, beschikbare uren en tarief.
- Het is goed om vooraf over je voorkeuren na te denken. Heb je liever een hulp die helemaal haar eigen gang gaat of regisseer je de werkzaamheden liever zelf. Probeer direct af te stemmen wat voor beiden de meest plezierige formule is. Een goede respectvolle relatie levert uiteindelijk het beste resultaat.
- Zie: www.wittewerkster.nl , www.schoonmaak-student.nl of www.loonwijzer.nl.