Volledig scherm

Gezonder, gelukkiger en ouder in een blauwe zone

BREDA - Een 97-jarige Amerikaan komt elke week in de operatiekamer - hij is nog altijd actief als hartchirurg. Er zijn gebieden waarin mensen veel ouder worden dan wij én langer gezond blijven dan het westers gemiddelde. Hogeschooldocent Lowie van Doninck geeft morgen de Avans Academielezing over zulke 'blauwe zones'.

Mensen in 'blue zones' - onder andere delen van Sardinië, Griekenland en Japan - worden over het algemeen zeven of acht jaar ouder dan de gemiddelde westerling. En: ze blijven tot wel twaalf jaar langer gezond. In jaren die wij kennen als een fase van aftakeling, lichamelijke gebreken en kwellende ziektes, leveren ouderen in blauwe zones nog monter een bijdrage aan hun gemeenschap. Op de Japanse Okinawa-eilanden passen 102-jarige vrouwen op hun achter-, achter-, achter-kleinkind. En in een Amerikaanse blue zone is een 97-jarige man nog altijd actief als hartchirurg.

"Langer leven zonder beperkingen of ziektes is ook voor ons interessant", zegt Lowie van Doninck. De Belgische hogeschooldocent is verbonden aan het lectoraat van de Academie voor Gezondheidszorg van Avans Hogeschool. "Zeker als je langer door moet werken, wordt een verlenging van je 'gezonde jaren' aantrekkelijk."



Het goede nieuws? Onderzoekers hebben een aantal factoren benoemd die zorgen voor het lange, gelukkige, gezonde leven in de blauwe zones. Het slechte nieuws? Als wij van die kennis willen profiteren, moeten we onze levensstijl drastisch omgooien. Meer en anders bewegen. Minder, gezonder eten. Positief denken. Stress vermijden. Rusten. God vinden. Dagelijks wijn drinken (met mate). Banden met familie en vrienden aanhalen.



Gedragsverandering

Met wat gezond verstand kun je zelf ook bedenken dat die zaken goed voor je zijn. Toch doen we het niet, dat gezond leven - of maar half. Volgens Van Doninck ligt daar een taak voor de overheid. "Al het geld dat de overheid in de zorg steekt, gaat in Nederland naar de curatieve geneeskunde: het genezen van ziektes. We kijken alleen naar oorzaken van ziektes, niet naar oorzaken van gezondheid. Dat is geen gezondheidszorg, het is ziektezorg."



De docent pleit er voor de bestaande zorg - de diagnose en behandeling van bestaande ziektes - aan te vullen met een extra 'schil'. "Er zou een organisatie omheen moeten komen die mensen helpt gezond te blijven. Met consultatiebureaus, waar adviseurs mensen helpen gezond te bewegen, eten, leven. Je zou kinderen op school moeten leren wat gezond gedrag is en dat gezond eten lekker is. Willen we ouder worden en gezonder blijven, dan vraagt dat om een enorme gedragsverandering - dus ook om een omslag in ons denken."



Van Doninck is er van overtuigd dat de investeringen in zo'n extra 'schil' in de zorg zichzelf op termijn uitbetalen. "Volgens hoogleraar Johan Mackenbach kunnen we ruim de helft van de ziektes die nu ontstaan vermijden als we ons gedrag aanpassen. Als je die zieken niet meer hoeft te genezen, bespaar je geld." Maar dat financiële rendement is niet het belangrijkste. "In blauwe zones zijn mensen niet alleen gezonder, maar ook gelukkiger. We kunnen gelukkiger zijn als we ons gedrag aanpassen."



Maar hoe?

In blauwe zones is gezond gedrag een natuurlijke routine. "Neem beweging. Als we hier al sporten, kiezen we daar bewust een moment voor. We zitten de hele dag op een stoel en gaan 's avonds een uur joggen. Als we geen zin of tijd hebben, slaan we het gewoon een keer over. In blue zones bewegen mensen de hele dag, op een veel natuurlijker wijze. In Okinawa zitten mensen op de grond; oude vrouwen gaan op een dag wel veertig keer zitten en weer staan en bewegen zo vanzelf. In een blauwe zone op Sardinië wemelt het van de trappen, die natuurlijke beweging uitlokken."



Ook gezond eten behoort in gebieden met een hoge levensverwachting tot de dagelijkse routine. "Mensen eten er geen of veel minder vlees, maar meer vis, veel meer groente en veel noten. Ter vergelijking: maar één op de zes Nederlanders eet elke dag de aanbevolen hoeveelheid groente. Wij proppen al onze broccoli in de avondmaaltijd, terwijl bewoners van blauwe zones de hele dag groente eten, al vanaf het ontbijt. Bovendien eten ze minder."



Daar zijn 'trucjes' voor. Zo eten ze in Okinawa van kleinere borden en herinneren disgenoten elkaar voor elke maaltijd met de spreuk Hara Hatchi Bu aan hun gewoonte op tijd te stoppen met eten. "Dat is beter voor je."



Lowie van Doninck geeft morgen de Avans Academielezing over leefstijlfactoren en gezond ouder worden. De gratis lezing begint om 19.30 uur bij Avans, Hogeschoollaan 1, Breda. Aanmelden: www.avans.nl, onder 'Kennis delen', bij 'Academielezing'.