Volledig scherm
Willem van Dort Sr. (rechts) met zijn broers van het Bergse visserijbedrijf.

Bergse vissersjongen werd kunstschilder

Van Bergse vissersjongen tot populair Rotterdams havenschilder. Zo zou je de loopbaan van Willem van Dort Sr. kunnen samenvatten. Maar eigenlijk dekt de titel van de grote expositie in het Markiezenhof en van het boek van de Bergse kunsthistorica Saskia Beckeringh ook heel goed de lading: Water lucht en schepen, Willem van Dort Sr., 1875-1949.

In november vorig jaar overleed Dick, de laatste nog in leven zijnde zoon van Willem van Dort. Hij heeft Saskia Beckeringh, die de expositie heeft voorbereid, nog veel over zijn vader kunnen vertellen.



Dat is ten goede gekomen aan haar boek en expositie over Van Dort. Want hoe meer je van Van Dort komt te weten, hoe boeiender de persoon wordt.



Alleen lagere school, daarna meteen als opstapper aan boord van een van de zeilende vissersschepen van zijn vader, telg uit een oud protestants vissersgeslacht in Bergen op Zoom, die drie hoogaarzen had laten bouwen. Zijn schildertalent werd herkend door de dominee die zich sterk maakte voor het veelbelovende vissersjoch. Na moeizame pogingen toch een degelijke opleiding aan de kunstacademie. En, kunstschilder of niet, nochtans firmant in het familie-vissersbedrijf. Waar, naast de ansjovis, oesters, mosselen en kreeften, de schilderijen van Willem aan de man werden gebracht als volwaardige en lucratieve poot in de firma.



"Maar zeker zo verrassend is dat Van Dort, die dus al meer dan zestig jaar dood is, een kunstenaar is die nu nog heel erg leeft onder de mensen in Bergen op Zoom. Er kwamen levendige herinneringen aan hem boven. En bij ontzettend veel Bergse families hangen schilderijen en tekeningen van hem." Hij kwam in Rotterdam terecht, ging er wonen en schilderen en merkte dat zijn havenschilderijen in die stad in de periode tussen de wereldoorlogen erg in trek waren. Hij kon er hoge prijzen voor vragen en kreeg veel publiciteit. "Maar ook in Bergen op Zoom was het tot ver na de oorlog bon ton om een Van Dort in je kamer te hebben hangen. Daar zie je vooral werk met visserij, landschappen bij Halsteren en religieuze voorstellingen met bijbelse onderwerpen."



Komende zondagmiddag wordt de tentoonstelling van die grote zoon van Bergen op Zoom officieel geopend. Ze beslaat de muren van de drie tuinzalen en het museumcafé van het Markiezenhof: bijna zestig vaak grote werken, vooral impressionistische olieverfschilderijen en een stel tekeningen. De uitstalling wil een beeld van zijn hele oeuvre geven – inclusief een heiligenkop met sterren waar Van Dort destijds vernietigende kritiek op kreeg, en de dynamische Rotterdamse havengezichten waar hij faam en fortuin mee verwierf.



Na een oproep in deze krant werd Saskia Beckeringh, freelance kunsthistoricus, bedolven onder reacties van Bergenaren die herinneringen aan Van Dort hebben of werk van hem hebben hangen. Meer dan honderdvijftig mensen reageerden. Terwijl het Markiezenhof met zo'n dertig werken al een aardige eigen collectie Van Dorts had, kon de tentoonstelling vooral samengesteld worden uit het particulier bezit van veertig bruikleengevers.



Tot blijde verrassing van de kunsthistorica die sinds een jaar of drie intensief met de Bergse beroemdheid bezig is. Nadat ze zijn werk via een vriendin leerde kennen en ontdekte dat er maar betrekkelijk weinig over hem bekend was. Terwijl Willem van Dort tot aan zijn overlijden schilderde en uiterst productief was. Hij moet, als vaardig en snel 'productieschilder', duizenden schilderijen gemaakt hebben.



Beckeringh: "Het Markiezenhof had in 1982 een overzichtstentoonstelling van zijn werk, maar er was nooit meer dan een beknopte biografie. Ik woon nu 25 jaar in Bergen op Zoom, zag al die voorstellingen van Bergse visserschepen in de toen nog open vissershaven en op de Schelde, nog met hoog en laag tij. Je kreeg hier de plannen met het water dat terug in de stad zou komen en de woonwijk Bergse haven. Ik vond het leuk om met Willem van Dort verder te gaan."



Ze kreeg bovendien een verzoek om een boek te maken en daarop volgde het idee voor een grote expositie in het Markiezenhof en de succesvolle oproep aan de Bergenaren. Haar monografie met een schets van persoon en werk van Willem van Dort Sr. wordt bij de opening gepresenteerd.



Van Dort Sr. (zijn zoon Willem van Dort Jr., 1905-1996, werd ook schilder : ook in zijn werk een echte zoon van zijn vader) heeft zijn hele lange leven zijn succesformule van impressionistische haven- en vissersvoorstellingen vastgehouden. Hij geldt als 'nabloei van de Haagse School', in het spoor van schilders als Mesdag en Israëls.



Saskia Beckeringh: "Er is voor dat soort werk nog veel belangstelling, er is een echt verzamelaarscircuit."



Je zou kunnen zeggen dat Van Dort altijd 'achter de mode aan' heeft geschilderd, maar hij kon er goed van leven.



De Thoolse kunsthandel Egnatius heeft verscheidene doeken van vader én zoon Van Dort te koop, met herkenbaar Bergse taferelen uit de visserij en de vissershaven.



Voor Bergenaren laten de schilderijen van Van Dort het verleden herleven, met de nog open Schelde en haven. Hij schilderde ook de keuterboertjes van de Jankenberg, boerenjongens, zijn vrouw en kinderen, maar zijn hart is altijd bij water, lucht en schepen blijven liggen. Grijs weer op de Schelde, heet zijn laatste werk uit 1949.



Water, lucht en schepen. Willem van Dort Sr., 1875-1949. Het Markiezenhof, t/m 29 augustus 2010. Officiële opening zondagmiddag 31 januari. www.markiezenhof.nl

Volledig scherm
Van Dorts zomerhuis bovenop de Jankenberg bij Halsteren, die hij kocht en waar hij zich 1941 blijvend vestigde. Het is een paar jaar geleden gesloopt.
Volledig scherm
Voorstelling die Van Dort graag schilderde: drooggevallen hoogaars op de Schelde-oever bij de Bergse havenmond. foto's Het Markiezenhof