Volledig scherm
Willem Holleeder, Nederlands bekendste crimineel van dit moment, moest terug de cel in omdat hij zich niet hield aan de voorwaarden van zijn VI-regeling. © Robin van Lonkhuijsen

Vervroegde vrijlating is absoluut geen vrijbriefje

Gastopinie‘Moordenaar vervroegd vrijgelaten wegens goed gedrag’ Maakt zo’n krantenkop u boos? Bij velen leidt een dergelijk bericht tot onbegrip. Toch is de zogeheten VI-regeling er juist om ons te beschermen.

Door Richard Milić

Waarom zit iemand die van de rechter een gevangenisstraf van twaalf jaar heeft gekregen niet gewoon de volledige twaalf jaar uit? Dat vragen veel mensen zich af als ze een bericht horen of lezen over een vervroegd vrijgelaten veroordeelde. Verschillende politici zijn net zo kritisch.

Zo blijkt uit het nieuwe regeerakkoord dat ons nieuwe kabinet de mogelijkheden van vervroegde vrijlating flink wil gaan terugdringen. De SGP pleit zelfs voor een algehele afschaffing van de zogeheten VI-regeling, ‘want het blijft moeilijk om uit te leggen waarom iedere veroordeelde in aanmerking komt voor een forse strafkorting.’ (bron: sgp.nl, 17 mei 2017).

Onlogisch

Quote

Met het opleggen van 12 jaar spreekt de rechter uit dat de veroordeelde ten minste 8 jaar vastzit

Richard Milić

Nu lijkt het op het eerste gezicht inderdaad onlogisch dat een veroordeelde niet zijn hele straf hoeft uit te zitten. Maar daarmee is terugdringen of afschaffen van de regeling voor voorwaardelijke invrijheidstelling (VI) nog geen goed idee. Integendeel.

Laten we ten eerste een misverstand uit de wereld helpen. De rechter die iemand tot twaalf jaar gevangenisstraf veroordeelt, heeft niet voor ogen dat de veroordeelde werkelijk twaalf jaren de cel in gaat. De rechter wéét dat de VI-regeling bestaat. Met het opleggen van twaalf jaar spreekt de rechter dus uit dat de veroordeelde ten minste acht jaar moet zitten. De overige vier jaren worden gebruikt als ‘stok achter de deur’ en om terugkeer in de samenleving te vergemakkelijken. Van een ‘strafkorting’ is allesbehalve sprake.

Tweederde

Hoe dat precies gaat? Wanneer een rechter een gevangenisstraf oplegt van twee jaar of meer, komt de veroordeelde meestal vrij nadat hij of zij tweederde deel van de straf heeft uitgezeten. Die vrijheid wordt echter niet zomaar gegeven.

Quote

Door de VI-regeling verloopt vrijlating in fasen en is er controle op hoe iemand zich in vrijheid gedraagt

Richard Milić

De veroordeelde moet zich namelijk gedurende een door de rechter vastgestelde tijd houden aan bepaalde afspraken. In het eerder genoemde voorbeeld ging het om vier jaar, dit heet de proeftijd. Wat afspraken betreft kan worden gedacht aan een verbod op contact met het slachtoffer, een verbod op drugsgebruik, een verplichting tot behandeling, een wekelijkse meldplicht bij de politie, enzovoorts. De veroordeelde staat gedurende deze proeftijd onder streng toezicht en wie zich niet aan de afspraken houdt, moet de resterende straf alsnog uitzitten.

Eigenlijk is dat dus geen vervroegde vrijlating, zoals velen het interpreteren, maar een voorwaardelijke invrijheidstelling, zoals de wet het ook noemt. De geboden vrijheid geldt immers niet onverkort. En als overigens van tevoren al duidelijk is dat de veroordeelde niet bereid is zich aan de voorwaarden te houden, kan van de invrijheidstelling worden afgezien. Dat kan ook wanneer de veroordeelde zich tijdens zijn detentie misdraagt.

Waarom hebben we in Nederland deze regeling? U verwacht het misschien niet, maar de VI-regeling is er juist om onze samenleving beter te beschermen. De stap van gevangenschap naar vrijheid is namelijk groot en brengt allerlei risico’s met zich.

Fasering

Quote

Het terugdringen of afschaffen van de VI-regeling is onverstandig, want het zet de veiligheid van onze samenleving op het spel

Richard Milić

Bedenk bijvoorbeeld dat het erg lastig kan zijn een baan of huis te vinden en dan ontstaat een groter risico op herhaling. Daarom bestaan er allerlei mogelijkheden om de vrijlating geleidelijk te laten verlopen. Detentiefasering, zoals dat heet. Door de VI-regeling verloopt de vrijlating nog meer in fasen en is er controle op hoe iemand zich in vrijheid gedraagt. Door voorwaarden te stellen en de mogelijkheid om de veroordeelde weer op te sluiten als hij zich niet aan die voorwaarden houdt, kan invloed worden uitgeoefend op zijn gedrag. Bovendien biedt de regeling de veroordeelde ook vertrouwen in de toekomst (wat overigens naadloos aansluit bij het motto van het nieuwe regeerakkoord).

Dat vertrouwen is erg van belang als we veroordeelden echt een nieuwe kans willen geven. En wordt die kans niet benut, dan is er tijdens de proeftijd gelukkig nog een wettelijke mogelijkheid iemand opnieuw vast te zetten. Het terugdringen of afschaffen van de VI-regeling is onverstandig, want het zet de veiligheid van onze samenleving op het spel.

Verwarring

Wat bijvoorbeeld wel veranderd zou kunnen worden, is de manier waarop media vonnissen communiceren. Zo kan een krant die verslag doet van de vervroegd vrijgelaten moordenaar meer duidelijkheid geven over de opgelegde straf. Ten aanzien van de gevangenisstraf van twaalf jaar, zou bijvoorbeeld kunnen worden aangegeven dat het eigenlijk gaat om een gevangenisstraf van ten minste acht jaar, met daarnaast een proeftijd van vier jaar waarin bekeken kan worden of en hoe de veroordeelde kan re-integreren in de maatschappij. Zo wordt alvast een hoop verwarring weggenomen.

* Richard Milic is actief betrokken bij de Stichting Mens en Strafrecht

poll

Vincent van Gogh blijft meer 'van' Frankrijk dan van Brabant, alle Brabantse Van Gogh-projecten ten spijt

  • Eens (41%)
  • Oneens (59%)
714 stemmen