Volledig scherm
Stil protest op de muur van een populaire toeristische trekpleister in Barcelona tegen met massatoerisme in de stad. © EPA

Toerisme en terreur: verlaag risico’s op dreiging door promotie van eigen dna

door Jos van der Sterren en Marco van Leeuwen
GASTOPINIE

Dat het aantal internationale reizigers wereldwijd stijgt, komt vooral door economisch herstel en de opkomende middenklasse in landen als China, India en Rusland. Vooral het fenomeen short-stay neemt toe: even naar die voetbalwedstrijd in Barcelona, die expositie in Parijs of dat weekendje Helsinki.

Dit fenomeen wordt aangejaagd door goedkope vliegverbindingen. Populaire steden bezwijken onder stijgende aantallen bezoekers, de grens van hun fysieke bezoekerscapaciteit is bereikt. Deze zomer protesteerden bewoners in diverse steden tegen ‘over-toerisme’. Waar het voorheen vooral druk was in kustgebieden tijdens mooie zomerdagen, is de drukte nu alom voelbaar: bij musea, nationale parken, evenementen en attracties en op luchthavens, treinstations en andere op- of overstapplaatsen.

Deze moeilijk te controleren toeristenmassa stelt overheden voor een dilemma: hoe behoud je het recht van vrij verkeer van personen, maar garandeer je ook de veiligheid van bewoners en bezoekers? Zijn grensbewaking en patrouilles de oplossing? Is vergaande inbreuk op privacy van het individu geoorloofd, om mensenmassa’s met camera’s en data analyses digitaal te kunnen volgen? Het zijn ons inziens schijnoplossingen.

Volledig scherm
Een weekendje naar Barcelona om een wedstijd van de wereldberoemde Catalaanse voetbalclub bij te wonen is tegenwoordig een populair uitje. © Foto: SCS/Pixathlon

Verstandig

Te vaak leggen lokale bestuurders bij toerismepromotie de nadruk op kwantiteit. Het binnenhalen van zoveel mogelijk bezoekers zou leiden tot economische groei en werkgelegenheid. Maar bestemmingen bezwijken nu aan de gevolgen van deze groeistrategie. De keerzijde is niet alleen een protesterende bevolking, maar onder andere ook verhoogde risico’s op terreuraanslagen. Bovendien geven toeristen minder geld uit als het te druk is. Een verstandig toerismebeleid richt zich dus niet op het aantrekken van grote aantallen bezoekers, maar op het profileren en communiceren van het dna van de eigen bewoners. Zo trek je de juiste gasten aan.

Quote

We consumeren als toerist, maar zijn geen consument van land of stad.

Jos van der Sterren en Marco van Leeuwen

Je kunt je ook afvragen of de toerist als ‘klant’ nog wel koning genoemd kan worden. We vergeten als reiziger nog wel eens dat we te gast zijn. Het gemak waarmee we in een vliegtuig stappen om 4.000 kilometer verder, in een andere cultuur, aan de Starbucks te gaan, geeft ons het gevoel dat we ‘thuis’ zijn. Niets is minder waar: we consumeren als toerist, maar zijn geen consument van land of stad. We bezoeken een plek met andere tradities, normen en waarden. Veel reizigers bereiden zich slecht voor op hun stedentrip of korte vakantie. Dat is niet alleen een risico, het is ook moeilijk uit te leggen.

Vandaag de dag hebben we als toerisme-industrie rekening te houden met het de kans op terreur. Tegelijkertijd moeten we ons ook niet gek laten maken. Hoe dramatisch de gevolgen van een terreurdaad ook zijn, het plaatsen van roadblocks, het bieden van zichtbare of onzichtbare gewapende beveiliging, biedt toch een vorm van schijnzekerheid.

Begrip

De beste bescherming tegen terreur en remedie tegen angst en ‘wij-zij denken’, is het faciliteren van wederzijds begrip. Dit is wat toerisme doet; het biedt interactie tussen culturen, verbindt gast met gastheer en draagt bij aan verdraagzaamheid. Daarvoor is vrij reizen en mobiliteit onmisbaar.

Als bezoeker/reiziger en als gastheer/gastvrouw moeten we ons bewust zijn van deze kracht van toerisme. We hebben een verantwoordelijkheid, het biedt perspectief. De bewuste reiziger staat open voor nieuwe ervaringen; een gulle gastheer nodigt vreemden uit aan tafel. Een accommodatieplatform als AirBnB biedt bewoners en bezoekers een platform om elkaar te leren kennen. Niet voor niets zijn veel toeristen op zoek naar ‘ervaringen met lokale bewoners’.

Volledig scherm
AirBnB is zo'n lokaal initiatief dat lokale bewoners en bezoekers van een stad samenbrengt. © Getty Images

De ‘like a local guide’ platformen zijn razend populair. Toeristen worden rondgeleid door ‘locals’. Via platforms als AirDnD treedt de lokale bewoner op als gastheer-hobbychef en ontvangt gasten thuis in zijn huiskamerrestaurant. Je kunt via het platform Camptoo ‘lokale wielen’ lenen, het is de AirBnB voor campers en caravans. Wanneer we als bewoners en bezoekers door deze initiatieven wederzijds respect en belangstelling naar elkaar en elkaars leven uitdragen, biedt dat een krachtiger bescherming dan controle, camera’s en roadblocks.

Quote

Door het analyseren van crouddata kunnen overheden anticipe­ren op knelpunten bij bezoekers­stro­men en risico-situaties inschatten.

Jos van der Sterren en Marco van Leeuwen

Dit is geen pleidooi voor naïviteit. We kunnen vooruit kijken bij dreigingen. Door het analyseren van crouddata kunnen overheden anticiperen op knelpunten bij bezoekersstromen en risico-situaties inschatten. Het bedrijf Forwardkeys levert bijvoorbeeld data aan bedrijven en overheden over wereldwijde hotelboekingen en vliegreserveringen. Deze data hebben voorspellende waarde bij het in kaart brengen van risico’s, het beheersen ervan en het bieden van oplossingen bij terreurdreiging.

Vertrouwen

Risico’s en spanning zijn onlosmakelijk verbonden met reizen. Onderzoek van World Travel & Tourism Council (WTTC) laat zien dat de toerist veerkrachtig reageert en blijft reizen ondanks de dreiging van terreur. We moeten ons niet van de wijs laten brengen en vertrouwen op de kracht en inspiratie die uitgaat van het bij elkaar brengen van mensen uit verschillende culturen.

Jos van der Sterren is academiedirecteur van de Academie voor toerisme, NHTV Breda. Marco van Leeuwen is docent–teammanager Travel Industry aan de NHTV Breda/Academie voor toerisme.

  1. Aanpak voetbalracist niet hard genoeg
    Geef uw mening

    Aanpak voetbalra­cist niet hard genoeg

    De Nederlandse voetbalbond KNVB heeft samen met het kabinet afspraken gemaakt om voetbalracisme harder aan te pakken. Met behulp van slimme camera’s hopen zij ‘supporters’ die in stadions kwetsende teksten zingen of roepen sneller te herkennen. Op die manier kunnen de raddraaiers worden geïdentificeerd en gestraft. Zo’n straf kan oplopen tot een stadionverbod van maximaal tien jaar. Maar is dat voldoende? Gaat deze aanpak ver genoeg om het racisme definitief uit de stadions te weren?

Poll

Het legaliseren van partydrugs is dé oplossing voor het drugsafvalprobleem

  • Eens (30%)
  • Oneens (70%)
1235 stemmen