Volledig scherm
Basisschoolleraren in Den Haag tijdens de stakingsdag in 2017. © ANP

Rutte moet nog meer de regie pakken in de onderwijsdiscussie

GASTOPINIEMenswaardig onderwijs is in het belang van zowel leerling als leerkracht. Met gratis kinderopvang, kleinere klassen en minder bureaucratie pak je het lerarentekort effectief aan. 

door Dave Ensberg-Kleijkers

Een jaar geleden betoogde ik in Trouw dat de aanpak van het immense lerarentekort in Nederland vraagt om directe regie door de minister-president; chefsache. Inmiddels heb ik eerder dit schooljaar als onderwijsbestuurder in Tilburg ouders een brief moeten sturen met de mededeling dat het kan voorkomen dat we groepen kinderen naar huis sturen vanwege het lerarentekort. Met pijn in mijn buik schreef ik daarin zinnen als: ‘Het naar huis sturen van een groep leerlingen, zoals de groep van uw zoon of dochter, is een maatregel die we zo lang mogelijk uitstellen en hopelijk is het nooit nodig. Mocht dat in de komende maanden onverhoopt tóch het geval zijn, dan weet u waarom we dat besluit hebben genomen.’

Onderwijsminister Slob doet weliswaar zijn best om het lerarentekort te bestrijden, maar wijst herhaaldelijk en primair naar de verantwoordelijkheid van regionale schoolbesturen als werkgevers zelf. Naar mijn idee zijn er nog voldoende instrumenten die politiek Den Haag uit de kast kan trekken om schoolbesturen te helpen het lerarentekort effectief te bestrijden. Maar dat zijn wel instrumenten waarvoor moed, visie en vasthoudendheid nodig is. En ook daarom blijf ik pleiten voor meer regie vanuit de minister-president. In het belang van huidige en toekomstige generaties kinderen.

Parttimers

Ik zou het kabinet eens willen uitdagen wat meer out-of-the-box en creatief na te denken over bestrijding van het lerarentekort. Te beginnen met het aantal parttimers in het basisonderwijs. Slechts ongeveer 30 procent van de vrouwelijke leerkrachten werkt fulltime. Onder mannelijke leerkrachten is dat percentage hoger: 64 procent. Een grote uitdaging in het bestrijden van het lerarentekort is dus ook het optimaal benutten van bestaande leerkrachten. Dat kan ­onder andere door het voor parttime leerkrachten aantrekkelijker te maken om meer te werken door de kinderopvang van hun eigen kinderen (nagenoeg) gratis te maken. Het voor ieder gezin bereikbaar, toegankelijk en betaalbaar maken van kinderopvang kan helpen om ouders te ontlasten en de arbeidsparticipatie van vrouwen te verhogen. Het kan in sommige Scandinavische landen, dus waarom niet in Nederland?

Quote

Het kabinet doet er verstandig aan met schoolbe­stu­ren een meerjarig onderwijs­ak­koord te sluiten, daarvoor flink de portemon­nee te trekken om vervolgens de vruchten te plukken van een lager ziektever­zuim

Dave Ensberg-Kleijkers

Een tweede mogelijke maatregel vanuit Den Haag heeft betrekking op de overbelasting van leerkrachten. Volgens het CBS werd in 2017 door leerkrachten in het basisonderwijs ongeveer 6 procent van de werkdagen verzuimd tegenover 4 procent in andere bedrijfstakken. Leerkrachten worden overbelast en overvraagd, ook door het kabinet van premier Rutte. Hoe? Door relatief grote groepen kinderen te moeten voorzien van passend onderwijs zonder professionele en degelijke ondersteuning. Zo vraagt de wet passend onderwijs van leerkrachten in ‘normale’ scholen om bovenop hun al overvolle plofklas ook kinderen met leer- en ontwikkelproblematiek van goed onderwijs te voorzien. En nee, dat gaat niet gepaard met extra handen in de klas in de vorm van een extra leerkracht of onderwijsassi­stent. En tegelijk staat een deel van dezelfde kinderen op een maandenlange wachtlijst voor een behandeling in de geestelijke gezondheidszorg of jeugdzorg. Terwijl deze kinderen wachten op specialistische zorg mag de leerkracht gezellig het maximale uit de talenten voor dit kind halen. Dit is in zowel pedagogisch als ­didactisch opzicht een recept voor een onderwijskundige ramp. Al was het alleen al in het hoofd van de leerkracht.

De mentale belasting van de leerkracht kan worden verminderd door kleinere klassen en meer ondersteuning te organiseren. Menswaardig onderwijs in belang van zowel leerling als leerkracht. Dat lukt echter niet met het huidige Haagse budget voor het basisonderwijs. Het kabinet doet er verstandig aan met schoolbesturen een meerjarig onderwijsakkoord te sluiten, daarvoor flink de portemonnee te trekken om vervolgens de vruchten te plukken van een lager ziekteverzuim. Hoe lager dat verzuim, hoe minder behoefte aan extra (inval)leerkrachten er is.

Ten derde moeten we af van onnodige bureaucratie. Te beginnen met het lerarenregister in het basisonderwijs. Bewust ondertekende ik als schoolbestuurder het manifest ‘Stop het lerarenregister’. ‘Bekwaamheidseisen van de beroepsgroep zelf zijn prima. Maar een systeem vanuit de overheid ontmoedigt en het bijhouden ervan kost tijd. (…) Groei en professionaliteit zijn behalve meetbaar vooral merkbaar en zichtbaar. Een puntentelling is daarvoor niet de goede maat: die verstoort de professionele cultuur die ons voor ogen staat.’ Een beroepsgroep die momenteel al moeite heeft om elke dag de klas te overleven en die kampt met een enorm hoog ziekteverzuim zit niet te wachten op een zinloos Haags register. Zeker niet als de druk op de leerkrachtschouders de komende jaren blijft toenemen, aangezien op dit moment 1 op de 5 leerkrachten minstens 55 jaar oud is en de komende jaren dus met (vervroegd) pen­sioen gaat. Het lerarentekort is nu al extreem hoog, maar gaat dus ook daarom alleen maar hoger oplopen. Leraren kunnen zo’n lerarenregister nu missen als kiespijn.

Meer prioriteit

Kortom, het kabinet kan zelf nog meer doen dan wat minister Slob nu doet om het lerarentekort aan te pakken. Van het aanbieden van gratis kinderopvang, tot kleinere klassen en minder bureaucratie. Vanwege het complexe en multidisciplinaire karakter van dergelijke maatregelen – en er zijn er wellicht nog veel meer te bedenken – is en blijft het zaak dat er meer prioriteit en regie komt. Het liefst vanuit premier Rutte. Daar wordt Nederland, jong en oud, heel blij van.

* Dave Ensberg-Kleijkers uit Tilburg was tot voor kort onderwijsbestuurder en is nu directeur-bestuurder van Jantje Beton.

poll

Bij mijn provinciale stem laat ik het landelijke klimaatbeleid meewegen

Bij mijn provinciale stem laat ik het landelijke klimaatbeleid meewegen

  • Eens (48%)
  • Oneens (52%)
862 stemmen

poll

Als postzegels nog duurder worden, stuur ik nooit meer een kaart

  • Eens (75%)
  • Oneens (25%)
1133 stemmen