Volledig scherm
Kinderlichaampjes tentoongesteld bij de expositie Real Human Bodies. © Majda Ouhajji

‘Real Human Bodies’ mogen ongemak geven

door Marco van Leeuwen

Er zijn meerdere van dit soort tentoonstellingen met echte lichamen, en waar ze ook verschijnen, de controverse blijkt nooit ver weg. Het lijkt niet erg eerbiedig om stoffelijke overschotten zo te tonen. Advertenties met te veel bloot, of expliciete foto’s van zwaargewonden worden vaak niet gepubliceerd, maar hier wordt opeens alles zichtbaar gemaakt.

De organisatoren zeggen dat ze willen tonen wat normaal alleen voor chirurgen en studenten aan medische opleidingen toegankelijk is: de schoonheid van de werking van het menselijk lichaam. Maar, vraagt de gewetensbezwaarde consument zich af: zijn daar geprepareerde kinderlijkjes voor nodig?

Aangaande de tentoonstelling ‘Real Human Bodies’ is de controverse in – minstens – drie lagen af te pellen.

Allereerst wordt de rechtmatigheid van de tentoonstelling zelf betwijfeld. De organisator, Primetime Exhibition Las Vegas, stelt de lichamen in bruikleen te hebben van de American Plastification Company, terwijl die laatste dat ontkent. Dat is een zaak voor de rechtszaal, en niet direct ethisch controversieel voor de bezoeker.

Een tweede laag in de controverse is voor de bezoeker al ‘spannender’: de herkomst van de gebruikte lichamen is onduidelijk. Volgens de geruchten zijn het niet Amerikanen die expliciet toestemming hebben gegeven voor het gebruik van hun lichamen na hun dood – zoals de organisator claimt–, maar overleden Chinese zwervers. Wat zegt deze tentoonstelling dan over de waardigheid van het menselijk lichaam?

Volledig scherm
De Real Human Bodies zijn nog tot en met 10 september te zien in Breda, daarna reist de expositie door naar Eindhoven en Den Bosch. © Cobine van der Louw

Mag een lijk als een soort bouwpakket tentoongesteld worden, of heeft de bezoeker een eigen verantwoordelijkheid om te kiezen – bijvoorbeeld door niet te komen – of dit aanvaardbaar is?

Hier ligt de derde laag: veel mensen vinden het eigenlijk wel leuk om taboes (hier: van intimiteit en bloederigheid) te doorbreken in hun vrijetijdsgedrag. Dit past in een bredere trend: in de toerismesector wordt er gesproken van dark tourism, het als toerist bezoeken van ‘duistere’ bestemmingen.

Dit varieert van onschuldig vermaak als griezelmusea of reizen naar monumentale begraafplaatsen en historische slagvelden, tot een levensveranderende confrontatie met menselijk kwaad tijdens een bezoek aan een concentratiekamp.

Het bezoeken van ‘Real Human Bodies’ zouden we dark leisure (‘duistere vrije tijd’) kunnen noemen. Wat zegt het ongemak dat we voelen bij deze tentoonstelling over wat we écht belangrijk vinden? Dat ongemak voelen is goed, en vervolgens dat gevoel proberen te begrijpen is nog beter – ook als die poging mislukt.

Het is belangrijk dat we dit ongemak binnen onze vrije tijd kunnen ervaren, dus dat we zelf kiezen op zoek te gaan naar wat we acceptabel vinden: daardoor leren we onszelf beter kennen.

Marco van Leeuwen is als Programme Coördinator Bachelor of Science ‘Leisure Studies’ and Senior Lecturer/Researcher Philosophy verbonden aan NHTV Breda