Volledig scherm
De Annakerk aan de Nieuwe Haagdijk in Breda is het schoolvoorbeeld van herontwikkeling van een voormalig kerkgebouw. archieffoto: Wessel Keizer

Leren van ons cultureel en industrieel erfgoed

GASTOPINIEOude gebouwen dagen ons uit. Ons erfgoed leert ons kritisch om te gaan met onze toekomst. Koester die uitdaging.

door Menno Slijboom

Iedereen kent in zijn of haar gemeente of stad wel een gebouw dat herontwikkeld wordt en een nieuwe functie krijgt. Met name kerken en oude industriële gebouwen hebben de laatste decennia als woning, horeca of publieksvoorziening een nieuw leven gekregen. De waardering voor dit erfgoed lijkt bijna absoluut en behoud vanzelfsprekend. De economische en technische haalbaarheid dwingen ons echter tot diepe investeringen om deze gebouwen te laten voldoen aan de huidige eisen. Wat is er nu eigenlijk zo belangrijk aan deze gebouwen en in hoeverre is dit hergebruik noodzakelijk?

In de naoorlogse jaren was de stadsontwikkeling vooral gericht op de vernieuwing en grote huisvestingsvraag. De ideeën over onze maakbare samenleving en een moderne stad leidden eind jaren zestig tot grootschalige plannen voor binnensteden, waarbij grote delen van de binnenstad plaats moesten maken voor deze nieuwe toekomst. De plannen voor Hoog Catharijne in Utrecht en het centrumgebied van Eindhoven eind jaren 60 lieten weinig waardering zien voor het bestaande erfgoed. Gelukkig heeft Eindhoven de plannen nooit in die mate doorgezet en is de stad Utrecht nog geen vijftig jaar later bezig delen van deze erfenis te herstellen. De sloop van oude gebouwen, ons erfgoed, is echter onherstelbaar. Weg is weg.

Contrast

Quote

Aanpassin­gen aan het gebouw zijn dus altijd bespreek­baar, zolang ze maar een nieuwe en zichtbare tijdslaag toevoegen

Menno Slijboom

In de jaren 90 ontstaat breed besef dat ons erfgoed onderdeel is van onze toekomst. De oude gebouwen zijn niet alleen een goed contrast tegen onze geïndustrialiseerde en gestandaardiseerde (woning)bouw; ze geven de verschillende locaties daarnaast een eigen identiteit. In een steeds verder globaliserende wereld is deze ‘lokale’ identiteit het instrument om mensen te binden en gebieden onderscheidend te ontwikkelen. Het verschil tussen een goed en een slecht (steden)bouwkundig plan is de verankering en verbondenheid met de historie. Wie goed kijkt naar de Vinexwijken ziet nu al waar de toekomstige problemen liggen. Te veel van hetzelfde en te weinig verankerd in de lokale historie.

Het behoud van oude gebouwen is echter complex. Met name voor oude fabrieksterreinen en havengebieden rees de vraag hoe deze gebouwen een tweede leven konden krijgen. Om deze gebouwen geschikt te maken voor een nieuwe functie zijn aanpassingen vaak noodzakelijk. De strategie is over de jaren veranderd van puur behoud naar ‘Behoud door Ontwikkeling’. Behoud mag nooit een doel op zich zijn. Belangrijker is het om te herkennen hoe de ontstaansgeschiedenis van deze gebouwen en hun typologie onderdeel zijn van de identiteit van een gebied. Aanpassingen aan het gebouw zijn dus altijd bespreekbaar, zolang ze maar een nieuwe en zichtbare tijdslaag toevoegen. Een gelaagdheid die oude wijken en buurten juist zoveel karakter geeft. Oude gebouwen zijn iets om te koesteren en te (her)gebruiken.

Laatste optie

Sloop dient dus altijd de late optie te zijn. Deze vaak grotere gebouwen kunnen bovendien in de toekomst opnieuw transformeren. Onze huidige kantoorpanden en woongebouwen hebben dat vermogen veel minder in zich. Potentiële transformeerbaarheid zou een vast onderdeel moeten zijn van elk nieuwbouwplan en iedere duurzaamheidstoets die we nu maken.

Misschien wel de belangrijkste les van deze oude gebouwen is het vermogen om ons uit te dagen. De noodzaak om deze gebouwen creatief aan te passen leidt tot specifieke en op maat gemaakte oplossingen. Een getransformeerd gebouw is per definitie niet standaard. Het wordt tijd dat de consumenten meer gepersonaliseerde woningen eisen en de ontwikkelaars de lessen van oude gebouwen gebruiken, om te komen tot een meer inspirerende woonomgeving. We kunnen kortom allemaal nog veel leren van onze oude gebouwen.

* Ir. Menno Slijboom is architect en stedenbouwkundige en opleidingsmanager Built Environment aan de NHTV in Breda.

BN DeStem gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

Poll

Het legaliseren van partydrugs is dé oplossing voor het drugsafvalprobleem

  • Eens (30%)
  • Oneens (70%)
1235 stemmen