Volledig scherm
© gratis

Docent heeft cruciale rol in groepsproces bij aanpak pesten in de klas

GastopinieHet tv-programma ‘de Antipestclub’, waarin kinderen samen een vuist maken tegen het pesten, won terecht de Gouden Roos als Europa’s beste kinder-programma. Maar waar is de rol van de leerkracht?

Lucy Reijen
GASTOPINIE

Quote

Gepeste kinderen voelen zich door de tussen­komst van het programma gehoord, gezien en serieus genomen

Lucy Reijnen

Tijdens de Week tegen Pesten, in september, hebben veel scholen extra aandacht besteed aan pestpreventieve maatregelen. Vaak in de vorm van werkvormen en spelletjes, waardoor leerlingen elkaar beter leren kennen; gericht op samenwerken en het optimaliseren van de sfeer in de groep. Ook in de media was er aandacht voor pesten en hoe daarmee om te gaan. Een van de programma’s, de Antipestclub heeft een prestigieuze prijs gewonnen: De Gouden Roos voor het beste kinderprogramma in Europa. Toch kreeg ik dubbele gevoelens na het bekijken van de afleveringen.

De Antipestclub was een dagelijks EO-programma tijdens de Week tegen Pesten. In het programma gaat presentatrice Anne-mar Zwart met een cameraploeg naar een klas waarin gepest wordt. Ze heeft er eerst een voorgesprekje met kinderen uit de klas die gepest worden en ‘overvalt’ daarna de klas. Er volgt een kringgesprek waar klasgenoten horen wat het pesten doet met kinderen die gepest zijn. Vervolgens doen ze allemaal een antipestclubarmbandje om. Ze beloven samen een vuist te maken tegen pesten en om voortaan voor elkaar op te komen. Daarna is er een klassenactiviteit waarbij de kinderen samen iets leuks doen. Tot slot gaat Anne-mar na enkele weken terug naar de school, om te constateren dat het pesten is opgehouden of sterk verminderd is.

Volledig scherm
Scholieren tonen de antipestarmbandjes. © William Hoogteyling

Gepeste kinderen voelen zich door de tussenkomst van het programma gehoord, gezien en serieus genomen. Vaak durven ze niet te vertellen aan volwassenen of klasgenootjes hoe erg het is. In alle afleveringen vertellen kinderen dat ze elke dag met lood in hun schoenen naar school gaan. Een aantal kinderen zegt zelfs dood te willen. Wat de kinderen vertellen tijdens de kringgesprekken is heftig en komt stevig aan bij hun klasgenoten.

Zonder gezichtsverlies

Wat mooi is, is dat het helpt. Fijn ook dat er niet wordt ingezoomd op de daders. De focus wordt gelegd op de oplossing waardoor er zonder gezichtsverlies een nieuwe start gemaakt kan worden. De interventie van het programma zorgt voor verbetering van de sfeer in de klas en het pesten verdwijnt of vermindert.

Quote

Het is de meest complexe situatie waar je in het onderwijs mee te maken krijgt. En elke situatie is anders

Lucy Reijnen

Wat me opvalt, is dat de leerkrachten totaal afwezig zijn in het programma. De kinderen moeten het blijkbaar helemaal zelf doen. In de live stream waar kinderen naartoe konden na afloop van het programma zei Anne-mar dat hulp vragen aan de leraar door de groep gezien wordt als klikken en dat ze het beter met elkaar kunnen oplossen. ‘Dit komt omdat de meester of de juf er een beetje buiten staan Die hoort wel bij de klas’, zo zegt ze, ‘maar omdat kinderen vaak zonder juf of meester zijn, is het beter om het zelf op te lossen’.

Basisscholleerkracht Anja de Groot vertelde bij praatprogramma Pauw, dat ze niet getwijfeld heeft nadat ze de vraag kreeg mee te doen aan het programma. Ze zegt dat meedoen kinderen verder helpt en dat ze met de neus op de feiten worden gedrukt. Op de vraag of daar een televisieprogramma voor nodig is, reageerde ze dat leerkrachten nu eenmaal niet alles zien en dat ze al veel doen om pesten tegen te gaan.

Anja de Groot staat niet alleen. Heel veel leerkrachten ervaren handelingsverlegenheid wanneer het gaat om pestproblematiek. Het is de meest complexe situatie waar je in het onderwijs mee te maken krijgt. En elke situatie is anders. Bij ieder pestprobleem moet opnieuw bedacht worden hoe er het beste gehandeld kan worden. Liefst in samenspraak met collega’s.

Preventief

Volledig scherm
© Thinkstock

Leerkrachten op de basisschool, maar ook in het voortgezet onderwijs, moeten alert blijven, signalen oppikken en tijdig, preventief handelen. Maar eerst en vooral is het belangrijk dat leerkrachten het gesprek met elkaar blijven voeren. Dat ze samen met en van elkaar lerend zorgen dat scholen voor kinderen veilig zijn.

Een Anti Antipestclub? Welnee! Het is een goed programma, het format deugt en de presentatrice is een prettig persoon met oprechte belangstelling en het hart op de juiste plaats. Het is goed wanneer kinderen dit programma te zien krijgen. Want de boodschap is duidelijk: de groepsdynamiek is het belangrijkst wanneer pesten aangepakt moet worden. Samen verantwoordelijkheid nemen en voor elkaar opkomen.

Maar de leerkracht kan/moet hierin een cruciale rol spelen. De leerkracht moet het voortouw nemen en leiding geven aan het groepsproces. Want meesters of juffen staan niet buiten de groep, maar zijn er onderdeel van. Een belangrijk onderdeel dat sturing, begeleiding en veiligheid moet bieden.

De lerarenopleidingen zouden docenten beter moeten toerusten met kennis en vaardigheden op juist dit specifieke gebied. En de Antipestclub? Volgend jaar kijk ik weer!

* Lucy Reijnen uit Tilburg is docent Drama op een kleinschalige vmbo tl-school. Ze is gespecialiseerd in pestproblematiek en de preventie daarvan en geeft hierover trainingen en workshops. Daarnaast heeft ze werkvormen ontwikkeld gericht op professionalisering van leerkrachten, maar ook spelvormen voor leerlingen om pesten tegen te gaan.

www.kieresoe.nl

  1. ‘Alleen maar hosanna bij UVV’40? Zeker niet. Een club leiden van deze omvang is geen kattenpis’
    PREMIUM
    Column

    ‘Alleen maar hosanna bij UVV’40? Zeker niet. Een club leiden van deze omvang is geen kattenpis’

    De Ulvenhoutse voetbalvereniging UVV’40 organiseert vandaag voor het eerst in zijn bijna tachtigjarig bestaan een heuse open dag. Op het prachtige sportpark Jeugdland gelegen aan de lommerrijke Rouppe van Voortlaan viert de ‘familieclub met ambitie’ de start van een nieuw voetbalseizoen. Er valt wel degelijk wat te vieren, want het gaat goed met het eens zo bescheiden clupke ten zuiden van Breda. Onder leiding van een daadkrachtig bestuur ondergaat de club een opmerkelijke metamorfose.

Poll

Bij mijn provinciale stem laat ik het landelijke klimaatbeleid meewegen

  • Eens (48%)
  • Oneens (52%)
877 stemmen

Poll

We maken ons veel te druk over de hitte

  • Eens (77%)
  • Oneens (23%)
979 stemmen