Volledig scherm
Vaten met gedumpt drugsafval. © Michel van Bergen

De keerzijde van de democratie

GASTOPINIEDe manier waarop we omgaan met één van de grondslagen van de rechtsstaat zelf, namelijk de democratie, ondermijnt de aanpak van de georganiseerde misdaad. 

door Bert van Roermund

De publicaties uit Dossier Ondermijning (vooral de BN DeStem-bijlage van 29 juni) vormen een loffelijk staaltje onderzoeksjournalistiek, mogelijk gemaakt door samenwerking tussen de regionale Brabantse kranten. Ik zie uit naar alle publicaties van dit project. En meer nog naar soortgelijke projecten in de toekomst. Want behalve nieuws levert dit onderzoek naar de machtsgreep van de onderwereld ook nog iets anders op. Het is zélf een bijdrage aan de verdediging van de rechtsstaat. Immers, geen openbare orde zonder openbare meningsvorming, geen onafhankelijke rechtspraak zonder onafhankelijke media, geen rechtsstaat zonder kwaliteitspers.

Jammer alleen dat de publicaties uit het Ondermijningsproject niet samenvielen met de campagnes voor de Statenverkiezingen van afgelopen maart. Hadden partijen die pleiten tegen versterking van Europese samenwerking nog wat meer uit te leggen gehad.

Quote

Nog een derde factor is de groeiende acceptatie van drugsge­bruik in westerse samenlevin­gen: wat is er mis met drugs dat niet mis is met alcohol?

Bert van Roermund

Wat uit de Ondermijningsspecial helder naar voren komt, is dat de georganiseerde misdaad zich op drugs richt vanwege een aantal factoren die elkaar versterken. Het gaat ten eerste om illegale productie en handel waarmee veel geld te verdienen valt, nationaal en (vooral) internationaal. Ook vallen de activiteiten gemakkelijk te vertakken en te verdunnen over grote delen van de samenleving, in steden en op het platteland, vooral daar waar mensen zich achtergesteld voelen. De echte maffiosi kunnen zich verschuilen achter hagen van meelopers, boodschappenjongens en flierefluiters.

Nog een derde factor is de groeiende acceptatie van drugsgebruik in westerse samenlevingen: wat is er mis met drugs dat niet mis is met alcohol? Al die factoren tezamen maken het voor criminelen interessant om in te zetten op drugs. Mensenhandel, bijvoorbeeld, is aanzienlijk moeilijker te verkopen.

Er wordt dan ook alom voor gepleit het verdienmodel van de drugscriminaliteit ‘kapot te maken’ door legalisering en regulering van productie en handel. De vrijkomende capaciteit kan gebruikt worden om minder aanvaardbare terreinen van georganiseerde misdaad aan te pakken.

Experimenten

Je kunt betwijfelen of daar nog beperkte Nederlandse experimenten voor nodig zijn. Inzetten op Europees beleid lijkt belangrijker. Goed dus dat Europarlementariër Tom Berendsen al vragen heeft gesteld in Brussel naar aanleiding van de Ondermijningsspecial.

Quote

Daartegen heeft de overheid te vechten, met één hand op de rug zoals dikwijls gezegd wordt

Bert van Roermund

Maar met regulering van de drugs is de georganiseerde misdaad nog niet teruggedrongen. Ze zal nieuwe terreinen zoeken, en daar even gewelddadig, ondermijnend en ontwrichtend te werk gaan. Waar ook maar wettelijke regels gelden die mensen verhinderen te pakken wat ze per se willen hebben, daar zal de goed georganiseerde crimineel opduiken: gokwereld, sportwereld, vuilhandel, wapenhandel, organenhandel, mensenhandel, noem maar op.

Daartegen heeft de overheid te vechten, met één hand op de rug zoals dikwijls gezegd wordt. Want gebonden aan beginselen van machtenscheiding, grondrechten (privacy), bevoegdheidsgrenzen, enzovoort, kortom de rechtsstaat. Wat de kansen voor de overheid in dit gevecht ondermijnt, is (nog) niet het binnendringen van de onderwereld in de bovenwereld. Het is de manier waarop we omgaan met één van de grondslagen van de rechtsstaat zelf, namelijk de democratie. Daarvan hebben we een politiek bestel gemaakt dat elke vier jaar andere prioriteiten stelt, bezuinigingen oplegt, beslissingen doorschuift en compromissen sluit. Met als gevolg capaciteitstekort bij politie en justitie, overbelasting, leegloop, deskundigheidsverlies, technologische achterstand en goedkope publiciteitsstunts. Dieptepunt in de laatste rubriek is wat mij betreft het parfum XTACY, door het Openbaar Ministerie te verspreiden om burgers op de geur van XTC-productie attent te maken. De burger als drugshond – het moet niet gekker worden.

Hardnekkigheid

We stoten hier op de keerzijde van de democratie. Ja, in beginsel geeft ze elke burger het recht om deel te nemen aan de publieke zaak. Maar de institutionele levenscyclus die we haar meegeven, loopt meestal niet gelijk op met de hardnekkigheid van de publieke zaken waar een samenleving mee worstelt. Ik herinner er nog maar eens aan: de nota De georganiseerde criminaliteit in Nederland; dreigingsbeeld en plan van aanpak van de toenmalige ministers Hirsch Ballin en Dales dateert van 27 (!) jaar geleden (1992). De problemen die deze ongelijktijdigheid veroorzaakt, spelen overigens niet alleen bij justitie. Bij onderwijs, zorg en defensie is het niet anders.

En wat misschien erger is: het is een verschijnsel waar de aanbevelingen van de Staatscommissie Parlementair Stelsel (de Commissie Remkes) nagenoeg aan voorbij gaan. Zeg ik dus dat de democratie, meer dan de georganiseerde misdaad, de rechtsstaat ondermijnt? Nee, ik stel dat democratie (‘een volk dat zichzelf de wet stelt’) gebaat zou zijn bij langduriger samenhang, vasthoudendheid en bestendigheid van beleid.

Wat daarvoor nodig is? Wellicht een verandering in de begrotingssystematiek van een regering onder Europese normen. Maar in ieder geval, en veel dichter bij huis, een samenleving waarin telkens weer onderscheid wordt gemaakt tussen openbare meningsvorming en geroeptoeter, tussen meningsvorming en zelfpromotie, tussen meningsvorming en stemmingmakerij.

Onderzoeksjournalistiek heeft daarin een nauwelijks te onderschatten functie. Anders dan de gemiddelde ‘nieuwsshow’ is ze er niet ter wille van het vermaak, maar van de ruggengraat die een volk nodig heeft om zichzelf de wet te stellen.

* Bert van Roermund is rechts­filosoof.

Poll

Bij mijn provinciale stem laat ik het landelijke klimaatbeleid meewegen

  • Eens (48%)
  • Oneens (52%)
877 stemmen

Poll

We maken ons veel te druk over de hitte

  • Eens (77%)
  • Oneens (23%)
979 stemmen