Volledig scherm
Tijdens de bijeenkomst in Fort Sabina werden vooral herinneringen opgehaald. © Marcel Otterspeer/ het fotoburo

Op de grens van bevrijd en bezet in Fort Sabina (fotoalbum en video)

HEIJNINGEN - Tien mannen en vrouwen zijn op uitnodiging van fortbeheerder Joost van Rijckevorsel op Fort Sabina bijeen om verhalen over de oorlog te delen of om meer te weten te komen over de periode die zij in het fort doorgebrachten. Zoals ze vrijwel allemaal zeggen: "Op een verjaardagsfeestje praat je niet over de oorlog. Nu kan het eindelijk.”

Wat jammer is, is dat de meesten nog wel herinneringen hebben aan de oorlog, maar niet aan het verblijf op het fort. Ze waren toen allemaal nog kinderen en hebben de belevenissen in Fort Sabina meer als een spannend avontuur dan als een verschrikkelijke tijd ervaren. Jan Grootenboer, toen 9 jaar oud, loopt naar de bunker waar hij samen met zijn gezin ondergedoken zat. „Hier was het, dat weet ik zeker.”

Ravage
Voor Grootenboer, geboren op de Stadsedijk C81 in Heijningen, begon de ellende een half jaar voor hij in het fort terechtkwam. „We zagen vliegtuigen uit Engeland over Dintelmond vliegen. Ik zie nog zo voor me hoe er een paar soldaten uit een van die vliegtuigen sprong en hoe ze neerkwamen op de Heijningsedijk, die op dat moment onder water stond. De nacht voor ik met mijn ouders naar Fort Sabina vertrok, was verschrikkelijk.

"Wij zaten op de Stadsedijk middenin de vuurlinie. Overal rond ons huis vielen Duitse granaten. Ik ben samen met acht familieleden onze schuilkelder ingegaan tot het buiten muisstil werd. Voorzichtig kwamen we de kelder uit en zagen een enorme ravage om ons heen. Granaten hadden gigantische gaten in dijken en wegen geslagen; het was een puinhoop.”

Op dat moment werd het Grootenboer en zijn familie duidelijk dat ze moesten vluchten. Samen vertrokken ze naar het fort. Wat hij zich daar nog van herinnert, is dat het er in de bunker vreedzaam aan toe ging. Er was plek voor iedereen, hooi om op te slapen, brood en warme prak. Twee dagen nadat de Engelsen aan de poort van het fort kwamen vertellen dat ze bevrijd waren, is hij met zijn familie teruggekeerd naar huis.

Slapeloze nachten
Over hoeveel mensen er in het fort zaten, kunnen de tien aanwezigen het niet eens worden. De een heeft het over 600 man, terwijl het er volgens een ander nooit meer dan 200 kunnen zijn geweest. De gedachte aan honderden schuilende mensen in bunkers roept vrijwel automatisch beelden op van vreselijke omstandigheden. Hongersnood, slapeloze nachten en doodsbange mensen vechtend om een slaapplaats.

Toch zijn dit wonderbaarlijk genoeg niet de herinneringen die leven. Wat alle aanwezigen die verscholen zaten beamen, is dat er in het fort uitstekend voor ze gezorgd werd. Door wie dat werd gedaan, kan niemand vertellen. „We werden bunkers of andere schuilplekken ingeleid. Overal lag hooi om op te slapen en er was ruimte genoeg. Ik weet nog dat er een keukentje was waar moeders aardappelen zaten te schillen en warme maaltijden kookten. Waar dat eten vandaan kwam is tot op de dag van vandaag een raadsel. Ook was er iedere dag genoeg brood voor iedereen”, zegt Piet Kreeft uit Willemstad, toen ook 9 jaar oud.

Logeren bij oma
Ineke ’t Hart, geboren in Rotterdam en toen ook 9 jaar oud, logeerde bij haar oma toen ze samen met haar oom, drie tantes, oudoom, oma en neef werden geëvacueerd naar het fort. Ze weet nog goed hoe iedereen medelijden met haar had, omdat haar jongere broertje en zusje bij haar ouders in Rotterdam waren en zij niet. Omdat ze zo zielig werd gevonden kreeg ze in de keuken van het fort haar allereerste stukje chocola toegestopt.

Zoals al eerder vermeld, niemand wist waar al het eten vandaan kwam, maar er was genoeg. „Of ik mijn broertje en zusje echt zo miste, weet ik niet. Wel dat ik later toen ik weer op school zat te horen kreeg dat Rotterdam bevrijd was. Ik heb meteen de taxi naar huis gepakt, wat me toen wel 100 gulden kostte. Een enorme smak geld in die tijd, maar het was het waard!”

Omroep Brabant Radio zendt de hele dag interviews met de aanwezigen uit en later vandaag volgt er een tv-uitzending in het programma Onder Ons, om 16.55 uur bij Omroep Brabant.