Volledig scherm
Overzichtsbeeld van Shirakawa, een traditioneel dorp op het Japanse platteland © Getty Images

Waarom Japan massa's huizen gratis weggeeft

Ieder land heeft zo zijn eigen woningmarktproblemen. Hier hebben starters de grootst mogelijke moeite om een woning te vinden, in Japan kampen ze juist met een overschot aan huizen. In Japan hebben ze een mooie oplossing: in sommige dorpen worden de woningen gratis weggegeven.

De Japanse overheid heeft zelfs al een naam bedacht voor de ‘spookhuizen’ op het platteland: ‘akiya’. Volgens een rapport uit 2013 heeft Japan meer dan acht miljoen leegstaande huizen, vooral in plattelandsregio’s en voorsteden. Het Fujitsu Research Institute voorspelt dat dit aantal tegen 2033 zal groeien tot meer dan 20 miljoen. Oftewel: een derde van het totaalaantal huizen.

Een van de maatregelen van de Japanse autoriteiten is dat onbewoonde eigendommen te koop worden aangeboden via zogenaamde ‘akiya databanken’. De huizen bevinden zich allemaal in relatief goede staat en zijn spotgoedkoop. De Amerikaanse nieuwssite Vice vond één website waar de prijzen niet hoger gaan dan 30 miljoen yen (omgerekend 234.000 euro), andere huizen worden voor letterlijk nul yen aangereikt.

Okutama is zo’n dorp dat al even kampt met een leegloop en een ‘akiya databank’ heeft. Het ligt op zo’n twee uur treinen van de hectische metropool Tokio. Een oase van rust midden in de natuur. Maar de bevolking daalde van 13.000 in 1960 naar 5200 op dit moment. Wie aanspraak wil maken op een gratis huis of renovatiesubsidie moet wel aan een aantal voorwaarden: jonger dan 40 jaar, of lid zijn van een gezin met tenminste één kind onder de 18 jaar en één partner onder de 50 jaar. Ook moeten potentiële eigenaren beloven dat ze permanent in het dorp zullen blijven.

Vergrijzing

Hoe heeft het zover kunnen komen in Japan? De voornaamste oorzaak is de sterk toenemende vergrijzing. Waar het land in 2015 nog 127 miljoen inwoners telde, zullen dat er in 2065 amper 88 miljoen zijn, een daling van 39 miljoen op een halve eeuw tijd. Er zijn te weinig jonge mensen om de huizen die door de ouderen verlaten worden, te vullen. Japanners krijgen amper nog kinderen, of wachten er langer mee, en zoeken banen in de grote steden.

Een andere factor voor de leegstand is bijgeloof. Eigendommen geassocieerd met tragedies zoals zelfmoord, moord of gewoon eenzame sterfgevallen zouden ongeluk brengen, waardoor het welhaast nog onmogelijker is om ze aan de man te brengen. En tot slot is er nog een historische reden. In de twintigste eeuw kende Japan twee grote bevolkingsexplosies: de eerste was net na de Tweede Wereldoorlog, de tweede tijdens de economische heropleving in de jaren tachtig. Beide creëerden grote woningtekorten. Daarop werd een massa huizen gebouwd, wat leidde tot dichtbevolkte dorpen en steden. Veel van die woningen waren echter van slechte kwaliteit, waardoor een meerderheid van de bewoners na verloop van tijd een nieuw huis kocht.

900 steden en dorpen van de kaart

Of de databank (en andere maatregelen zoals subsidies om een huis op te knappen, of boetes tegen leegstand) genoeg zal zijn om leegstand op het platteland te reduceren, is twijfelachtig. Volgens een voorspelling van de Japan Policy Forum zouden tegen 2040 bijna 900 steden en dorpen in Japan niet meer bestaan. ,,Goedkope of gratis huizen zullen niet genoeg zijn voor de nieuwkomers. Gebieden waar de bevolking is weggetrokken, hebben ook  economische ontwikkeling en sociale cohesie nodig. Dan pas zullen mensen verhuizen naar plattelandsgebieden en er voorgoed blijven’’, aldus een onderzoeker van de Washington University aan CNN.

Bekijk ook het college van de Universiteit van Nederland: Ben je gelukkiger op het platteland of in de stad?