Volledig scherm
,,Als overheid faciliteren we onbewust soms ook de criminaliteit” zegt burgemeester Paul Depla. © Marcel Otterspeer / Pix4Profs

Breda jaagt met big data op criminelen

BREDA - Met big data voorspellen waar criminelen zich verschuilen. De gemeente Breda pioniert met het combineren van tal van basisgegevens en ziet daardoor soms verrassende verbanden. Welke kapperszaak een witwaspand kan zijn, bijvoorbeeld. Depla: ,,Het blijft een kat-en-muisspel.”

Een jaar of drie geleden is Breda begonnen met het optuigen van het zogenoemde Veiligheidsinformatieknooppunt (VIK), nu is de proef in de afrondende fase. Het VIK is simpel gezegd een verzamelbak die basisgegevens waartoe de gemeente toegang heeft aan elkaar koppelt. Persoonsgegevens bijvoorbeeld, registratie van adressen en gebouwen. Maar ook de gegevens van het Kadaster en de Kamer van Koophandel. 

,,Als je die combineert, leidt dat soms tot verbanden die we niet eerder zagen", zegt burgemeester Paul Depla van Breda. ,,Bijvoorbeeld: hee, dat is al het twintigste pand van die man waar hennep gevonden is. Dan nodigen we diegene uit voor een gesprek. Soms kan iemand onbewust criminaliteit faciliteren."

Fraude met zorgbudget

Maar dat gebeurt des te vaker bewust. Zoals eerder dit jaar een zaak aan het rollen kwam waarbij een Bredase zorgaanbieder fraudeerde met persoonsgebonden budgetten (pgb's). De gemeente ving signalen op van de fraude, en controleerde de zaak door de beschikbare data in het VIK te analyseren. Daardoor kwam ze erachter dat de aanbieder bestond uit één familie die verschillende panden in de stad beheerde. Dat was op z'n minst opvallend. Bleek dat cliënten geen dagbesteding kregen, zoals dat zou horen, maar onder meer in hennepkwekerijen werkten. Terwijl de familie de pgb's opstreek. 

,,Als overheid faciliteren we onbewust soms ook de criminaliteit” zegt Depla. ,,Bijvoorbeeld door een vergunning te verlenen aan zo'n familie. Aanpak van criminaliteit is echt niet alleen een taak van de politie of het Openbaar Ministerie (OM). Ook de gemeente speelt daarin een belangrijke rol.”

Volledig scherm
Een politie-inval in een drugspand aan Academiesingel in Breda, eind vorig jaar. © Pix4Profs

Gemeente als crimefighter?

Maar is dat wel gewenst, een gemeente in de rol van crimefighter? Ja, is Depla stellig: ,,Je kunt criminelen niet alleen met het strafrecht aanpakken. Als politie en OM de kopstukken vatten, blijft de fabriek doorgaans gewoon draaien. Wij als gemeente kunnen die locaties wel sluiten. De FIOD (fiscale inlichten- en opsporingsdienst) kan de geldstroom stoppen. Iedereen heeft zo z'n eigen instrumenten om criminaliteit te stoppen. We doen dit niet omdat we crimefighter willen zijn, maar omdat dit onze bevoegdheid is als gemeente."

Het combineren van gegevens klinkt zo basaal, dat het de vraag oproept waarom dit niet al veel eerder werd gedaan. ,,Als het aan mij lag waren we al jaren terug met dit systeem begonnen", zegt de burgemeester. ,,Om dan gaandeweg de fouten eruit te halen. Maar de ambtenaren overtuigden me om eerst de privacy goed te waarborgen.” 

‘Privacy is schijnargument’

Quote

Privacy is vaak een schijnargu­ment om niet met elkaar samen te werken

Paul Depla

Breda haalde de Autoriteit Persoonsgegevens erbij: mag dat eigenlijk wel, al die persoonlijke gegevens aan elkaar verbinden? En houdt dat wel stand bij een rechter, om informatie op deze manier te vergaren? ,,Bleek dat er veel meer mag dan we op voorhand dachten. Privacy is vaak een schijnargument om niet met elkaar samen te werken. Zolang je maar kan laten zien wat je doet, is veel mogelijk. En dus zoeken wij als gemeente naar de grenzen van onze mogelijkheden hierin.”

Het lijkt zoeken naar een speld in een hooiberg. Want waar begin je, wat controleer je? ,,We gaan nooit actief op zoek naar misstanden. Als we signalen opvangen controleren we ze.” Zo viel het de Brabantse Taskforce op dat de kappersbranche wel erg floreerde in bepaalde gebieden. ,,Dan kun je twee weken door de stad fietsen en het aantal tellen", zegt Depla. ,,Of je zoekt het met één druk op de knop op. Met een analyse van al die gegevens, big data, krijgen we de hotspots in beeld. Van de 24 zaken zijn er dan drie waarvan we denken: die zijn wel erg kwetsbaar voor criminaliteit.”

Leidend is de VIK dus nooit. En dat is maar goed ook, vindt Depla: ,,De georganiseerde criminaliteit blijft zich ontwikkelen. Nu zegt iedereen: logisch dat je naar autoverhuurbedrijven kijkt. Maar morgen kan het zomaar iets anders zijn. Het blijft een kat-en-muisspel. Het systeem bepaalt niet hoe je kijkt, dat doen de professionals in het werkveld.”

In samenwerking met indebuurt Breda