Volledig scherm
Zicht op Mekka met op de voorgrond de Kaäba, het zwarte kubusvormige heiligdom in de grote moskee waar moslims omheen lopen tijdens de Hadj. © Christaan Snouck Hurgronje/Sotheby’s

Eerste foto's van Mekka, gemaakt door Nederlander, brengen kwart miljoen op

Foto's die een Leidse avonturier en islamkenner eind negentiende eeuw maakte van de voor moslims heilige stad Mekka, zijn in Londen geveild voor 212.500 pond (bijna 250.000 euro). Veilinghuis Sotheby’s noemt de afbeeldingen van Christiaan Snouck Hurgronje uniek omdat ze behoren tot de oudste die ooit zijn gemaakt van de pelgrimsstad en haar inwoners.

Het bedrag dat de onbekende koper neertelde voor Snouck Hurgronje’s eigen, in leer gebonden foto’s, is flink hoger dan de geschatte opbrengst van zo'n 90.000 tot 140.000 euro. 

Sotheby's omschrijft Christiaan Snouck Hurgronje (1857-1936) als “een gerespecteerde Nederlandse oriëntalist die zich tot de islam bekeerde, in 1884-1885 in Mekka verbleef en de naam Abd al-Ghaffar al-Laydini (Dienaar van de Alles Vergevende) aannam.” De foto’s zijn volgens het veilinghuis gemaakt door de Nederlander en de plaatselijke arts Al-Sayyid Abd al-Ghaffar die het fotograferen in 1885 van hem leerde.

Zeldzaam

Na zijn terugkeer in Nederland publiceerde Snouck Hurgonje een historisch overzicht van Mekka en details over het dagelijks leven van de inwoners. Hij illustreerde de tekst met een portfolio van foto’s genaamd Bilder-Atlas zu Mekka (1888-89), zo staat in de veilingcatalogus. 

“Dit monumentale werk, samengesteld aan de vooravond van de modernisering van Arabië, is de grootste geïllustreerde monografie over Mekka uit die tijd. De afbeeldingen behoren tot de vroegst gepubliceerde foto’s van Mekka en van pelgrims uit alle delen van de islamitische wereld.”

Aangemoedigd door het succes van deze publicatie, publiceerde Snouck Hurgronje in 1889 nog een reeks foto’s onder de naam Bilder aus Mekka. “Met beide werken heeft Hurgronje ons een zeldzaam en uniek archief gegeven met foto’s van de Hijaz (gebied in het westen van Saoedi-Arabië) en in het bijzonder van Mekka”, aldus Sotheby's.

Moslimextremisme

Volgens schrijver Philip Dröge, die het boek Pelgrim schreef over Snouck Hurgronje, reisde de islamkenner af naar Arabië vanwege groeiend extremisme onder moslims in Nederlands-Indië. De Nederlandse regering maakte zich daar zorgen over en zag een mogelijk verband met de moslimbedevaart naar Mekka. Snouck, gepromoveerd op een onderzoek naar de Hadj, wilde uitzoeken of die een radicaliserende invloed had.  

Vanaf zijn aankomst doet Snouck zich volgens Dröge voor als moslim. Hij spreekt de islamitische geloofsbelijdenis uit bij een imam, laat zich besnijden - om niet door de mand te vallen bij een eventuele controle - en koopt net als veel andere mannelijke inwoners een slavin, die zwanger raakt en wordt geaborteerd. Vijf maanden later moet de Nederlander Arabië verlaten na een diplomatieke rel. 

Volledig scherm
De Hadj, de jaarlijkse bedevaartstocht in Mekka voor moslims uit de hele wereld. © Christiaan Snouck Hurgronje/Sotheby's