Volledig scherm

Onderzoek 455 Bredase skeletten: 'Dus zo ziet een bochel er uit'

In het depot van de Archeologische Dienst doet archeologe Lina de Jonge sinds september onderzoek aan 455 skeletten. Elke dag vindt ze weer een nieuw spektakel.

Op een tafel in de werkruimte van archeologe Lina de Jonge ligt een Bredase voorouder. Althans zijn skelet. De man, toen eind dertig, is ergens tussen 13e en 17e eeuw overleden. Het is een van de 455 skeletten die midden jaren tachtig zijn opgegraven op het terrein op de hoek van de Vlaszak en de Boschstraat. Hier stond de laatmiddeleeuwse Gasthuiskapel en het Gasthuis, daaromheen een grafveld.



De Jonge werkt sinds september vorig jaar in het Archeologisch Depot aan de Keizerstraat om gegevens van alle skeletten te beschrijven. Johan Hendriks, hoofd bureau cultureel erfgoed van de gemeente Breda legt uit: "Het is onderdeel van een grote studie, waarin vijf archeologische onderzoeken over deze locatie vanaf jaren vijftig aan elkaar worden verbonden.



Het resultaat wordt gepresenteerd in september. Het is een puzzel, waarvan je stukjes hebt, maar niet de afbeelding of de grootte", vertelt Hendriks. De hoeders van het cultureel erfgoed willen weten wat voor mensen hier begraven zijn, of het veel mannen zijn of juist vrouwen, kwamen ze uit het pesthuis, het oudemannenhuis of het gasthuis en is er een indeling te maken naar vindplaats en de eeuw waarin ze begraven zijn.



De gemeente heeft subsie gekregen uit het landelijke Odysseeproject. Dat is opgezet om oude onderzoeken uit te werken. Lina de Jonge richt zich dus op de skeletten. "Ik heb er net zeven maanden opzitten. Elke werkdag onderzocht ik drie skeletten", vertel de archeologe, die gespecialiseerd is in fysische antropologie.



Dat wil zeggen dat alle keurig in dozen bewaarde botten gemeten en bekeken worden op afwijkingen. Ze interpreteert lichaamskenmerken. "Die vertellen iets over de gezondheid van de persoon, de lichaamslengte, de leeftijd bij overlijden. Ook stel ik het geslacht vast, en doe een schedelmeting."



De Jonge vindt het een geweldige klus. "Het is elke dag superinteressant. Ieder skelet vertelt een verhaal en dat beschrijf ik." Ze realiseert zich dat het onderzoek bijzonder is, want zo veel soortgelijke collecties skeletten zijn er niet in Nederland. Wel kan ze vergelijken met skeletten van het Begijnhof, van een gasthuis in Delft en onder meer de Catharinakerk in Eindhoven.



Na zeven maanden meten en onderzoeken is ze bezig met het onderbrengen van de meetgegevens in tabellen. Heel veel tabellen. "Voor conclusies is het nog te vroeg", vertelt ze. " Met interpretaties ga ik nu beginnen."` De 'krenten in de pap' voor de fysisch antropoloog zijn (pathologische) afwijkingen in de botten.



"Ik kijk onder meer naar breuken, infectieziektes, vergroeiingen, gevolgen van voedingstekorten en bloedarmoede", vertelt ze.



De geslachtsziekte syfilis bijvoorbeeld tast de botten ernstig aan. De beenderen worden poreus en er kunnen zelfs gaten vallen in de schedel. "Er is een skelet dat geheel is aangetast door deze ziekte die met Columbus is meegekomen uit Amerika", aldus de archeologe. In een vitrine liggen andere voorbeelden van botten met een afwijking. Ze toont een dijbeen dat krom staat door een gebrek aan vitamine D. Dit is wat de Engelse ziekte ofwel rachitis met een bot doet.



Een gebroken elleboog, waarvan een stuk bot van de bovenarm is vergroeid met de ellepijp, toont dat de spalktechnieken destijds nog niet zo vergevorderd waren. "Aan een gebroken kniegewricht kun je zien hoe het genezen is, liggend of zittend. Als de patient zat dat is het been krom gebleven", doceert ze. Een gebogen rijtje ruggewervels verraden dat wervels zijn ingezakt. "Zo ziet een bochel er dus uit."



Hendriks rekent nog even af met een vooroordeel dat mensen vroeger kleiner waren. "In de Middeleeuwen waren mensen ongeveer net zo groot als net voor de Tweede Wereldoorlog. In West-Europa en zeker in Nederland is daarna de groeispurt begonnen, waardoor de Nederlandse man gemiddeld de langste man ter wereld is."



En nu is het wachten op september. Dan zijn alle deelrapporten gebundeld en krijgt de Bredase skelettencollectie ongetwijfeld landelijke aandacht.

Opgraving in het nieuws

In 1985 en 1986 waren de opgravingen bij de Beyerd regelmatig in het nieuws.

Het idee dat vijftig centimeter onder de parkeerplaats skeletresten lagen, was al bijzonder en natuurlijk werd cultureel erfgoed opgegraven. De 455 skeletten liggen sindsdien in witte boxen opgeslagen. Tegenwoordig staan ze op de zolder van het Breda's Museum.



Wat er precies in welke periode op de plek heeft gestaan wordt ook onderzocht. Ruwweg is dat wel bekend. Het Gasthuis (ziekenhuis) is in de 13e eeuw gesticht ten oosten van de latere middeleeuwse stadskern. Bij het Gasthuis stonden passantenverblijf De Beyerd, een kapel en daarbij het grafveld.



Van het oorspronkelijke complex bestaat alleen nog het Oudemannenhuis uit de 17e eeuw, het huidige Graphic Design Museum. De rest is in de eerste helft van de twintigste eeuw gesloopt. De Beyerd is in de 19e eeuw verdwenen. In 1987 werd het terrein bebouwd met appartementen.

Een man, een vrouw, groot, klein

Een fysisch antropoloog is een archeoloog die menselijke skeletten interpreteert op fysieke kenmerken.

Het schatten van lengte, leeftijd, gezondheid en vaststellen van geslacht vergt specifieke kennis. De Nederlandse Vereniging voor fysisch antropologen bekeek bij een recente excursie aan het Bredase onderzoek vijftien bijzondere skeletten. "Zo leerden we dat gaten in de wervelkolom van een minderjarige niet per se op tbc duiden.



Het is ook mogelijk dat het bot een groeispurt niet bijhoudt", vertelt Lina de Jonge. De lengte van een persoon kan ze schatten door de lengte van beenderen te meten. De leeftijd is onder meer te schatten aan de hand van de aftakeling van de botten en het sluiten van de schedelnaden. Het geslacht (alleen bij 20 plussers) is af te lezen aan het bekken. Verder heeft een man zwaardere wenkbrauwen en botstructuur en een grotere schedel.

Volledig scherm
Volledig scherm
BN DeStem gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

In samenwerking met indebuurt Breda

poll

Is NAC na de goede reeks en het vertrek van Willem II-topschutter Sol favoriet voor de derbyzege?

Is NAC na de goede reeks en het vertrek van Willem II-topschutter Sol favoriet voor de derbyzege?

  • Ja (54%)
  • Nee (46%)
3215 stemmen