Volledig scherm
Multatuli Lezing Breda © BN DeStem

Multatuli Lezing: ‘Verzet? Het is steeds vaker
eigen mensenrechten eerst’

BREDA - Heeft uw wel eens verzet gepleegd op een manier waarvan u achteraf denkt: ik zat er naast? ,,Ja, toen ik in Nijmegen studeerde was meedoen aan demonstraties net zo gewoon als ademen. Dus liep ik ook met de kraakbeweging mee. Maar het bleken mensen die lak aan iedereen hadden. Dat had ik niet moeten doen.’’

De Bredase burgemeester Paul Depla stelde zich even kwetsbaar op, nadat hij door gespreksleider Frenk van der Linden werd geconfronteerd met zijn eigen ‘verzetsverleden’. Want verzet, propaganda en beeldvorming waren de thema’s van de 22ste editie van de Multatuli Lezing, die gisteren plaats vond in de Grote Kerk van Breda.

Quote

Ik vind het heel hooghartig om te zeggen: natuurlijk was ik het verzet ingegaan!

Ben Schoenmaker, Directeur Nederlands Instituut voor Militaire Historie

In verzet komen… Het lijkt eenvoudig, zei een van de andere sprekers, directeur Ben Schoenmaker van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie. Hij vertelde over de illegaliteit tijdens de Tweede Wereldoorlog. ,,Wie in verzet komt, wordt voortdurend geconfronteerd met morele dilemma’s. Breng ik onschuldige burgers in gevaar? Wie ben ik om ‘landverraders’ te executeren? Mag ik alle middelen inzetten?’’ legde Schoenmakers zijn publiek voor.

Zou u zelf in het verzet zijn gestapt, wilde Van der Linden weten. Dat is een vraag die veel mensen die de Tweede Wereldoorlog niet hebben meegemaakt zich stellen. ,,Dat weet ik echt niet’’, zei Schoenmaker. ,,Ik vind het heel hooghartig om te zeggen: natuurlijk was ik het verzet ingegaan! Die extreme spanning. Ik weet niet of ik die zou verdragen.’’

Verzet is een kreet die ook tegenwoordig regelmatig opduikt, bijvoorbeeld in de Zwarte Pieten-discussie. Een onthutsend fenomeen, zegt directeur Eduard Nazarski van Amnesty International Nederland: ,,Verzet? In Nederland is het op dit moment steeds vaker: eigen mensenrechten eerst.’’

Volledig scherm
Diederik Samsom. © ANP

De Amnesty-directeur vindt het niet kunnen dat er mensen zijn die anderen het recht om te demonstreren niet gunnen, zoals vorig jaar is gebeurd dankzij de ‘blokkeerfriezen’. Nazarski: ,,Juist dat recht is een Nederlandse traditie die we onze kinderen niet moeten laten afnemen.’’

Quote

Die principiële zuiverheid bij Greenpeace: het was hééérlijk…’’

Diederik Samsom, Oud-actievoerder en politicus

Burgemeester Depla kon niet anders dan concluderen dat er ‘behoefte is aan reflectie, als reactie op een tijdsgeest waarin het eigen gelijk centraal staat’. Daar kon Diederik Samsom, voormalig PvdA-leider en in een wat grijzer verleden actievoerder bij Greenpeace zich wel in vinden. ,,Verzet alleen biedt geen exclusieve route naar een betere wereld’’, zei hij. ,,Er komt een moment dat er compromissen moeten worden gesloten.’’

Samsom kan zich nog goed herinneren hoe het voelde om volledig overtuigd te zijn van je eigen gelijk: ,,We konden bij Greenpeace oeverloos discussiëren over het doorknippen van een slot: is dat geen daad van geweld? Die principiële zuiverheid: het was hééérlijk…’’

Na een tijdje drong het tot Samsom door: geweldloos verzet is niet genoeg. Dus ging hij de politiek in. Maar in de wetenschap dat ‘verzet de macht scherp moet houden en dat verzet leidt tot de wetten van morgen’.

Alle sprekers werden met applaus beloond voor hun mooie woorden, maar Simone Jacobs had toch een puntje van kritiek. ,,Er zitten in het publiek wel heel veel witte mensen’’, zei de schijfster van het boek Verzet en achternicht van Aletta Jacobs, de eerste vrouw die in Nederland naar de universiteit ging. ,,En wat meer kleur. Beter opletten bij de volgende lezing is mijn advies.’’

  1. Een handgranaat maakte het einde aan het leven van Ad (9) en Henk van Bragt (4). ‘Ze hebben nooit anders dan oorlog gekend’
    PREMIUM
    Mijn bevrijding

    Een handgra­naat maakte het einde aan het leven van Ad (9) en Henk van Bragt (4). ‘Ze hebben nooit anders dan oorlog gekend’

    BREDA/TETERINGEN - ,,Kijk”, zegt Jeanne Bastiaanssen-Van Bragt (82) uit Breda. Ze opent een klein hartvormig medaillon. Er verschijnen twee portretjes in zwart-wit. ,,Dit zijn mijn broertjes”, zegt ze. ,,Ad van 9 en Henk van 4.” Ouder zijn ze nooit geworden. Op 2 september 1944 kwam in Teteringen aan hun nog jonge leven abrupt een eind.

In samenwerking met indebuurt Breda