Volledig scherm
Vissers kunnen in de Bredase 'levensader' flinke vangsten doen. In de holle rivierbochten zitten visrijke putten tot wel vier meter diep.

Het Markdal

BREDA - De Mark, levensader van ons heem is misschien een wat plechtstatige titel voor een foto-expositie in een qua oppervlakte bescheiden museumpje.

Maar inhoudelijk klopt 'ie. Zonder de Mark had Breda niet bestaan. En waren Ginneken, Hoogstraten, Wortel en nog een handvol gehuchten in de grensstreek er al net zomin geweest.



Want water brengt leven - en dus mensen op de been. Boeren beginnen de grond langs de oevers te bewerken, vissers vinden er een broodwinning. Er ontstaan nederzettingen, waarvan de bewoners - die de waterweg immers onder handbereik hebben - handel gaan drijven. Ziedaar het eerste begin van een plaatselijke economie. De rest is, zoals men dan zegt, geschiedenis.



Zulke processen - die vele honderden jaren duren - voltrekken zich over de gehele wereld, en in Breda en omgeving draait het allemaal om de Mark. En natuurlijk de Aa of Weerijs, met wie hij in de singels samenvloeit. Nu is die Bredase 'levensader' van nederige oorsprong. Hij ontspringt in de Zandvenheide bij het Belgische gehucht Koekhoven - westelijk van de autoweg Baarle-Turnhout - in het oosten van de gemeente Merksplas, die haar naam aan de rivierbron ontleent.



Maar bron is feitelijk een te zwaar woord. In een zompig weiland bij de hoek Marckstraat-Braamstraat welt het kwelwater - dat trouwens in de hele Maasvallei overvloedig aanwezig is - bijna ongemerkt op. Het stroomt door de wei en wordt pas echt zichtbaar in de greppel waarin het zich verzamelt. Gaandeweg wordt het een waterloop die, gevoed door vijftien beekjes, zich vrij snel verbreedt en via Wortel, Hoogstraten en de watermolen van Meersel naar de grens bezuiden Breda stroomt. De rivier heeft er dan 35 van haar circa tachtig kilometer naar de zeegaten opzitten.



Via het Markdal - tegenwoordig weer een magnifiek recreatiegebied - gaat het water via het Ginneken en de oostrand van Boeimeer naar de singels. De rivier heeft dan vanaf de grens een hoogteverschil van twintig meter 'overbrugd'. De singels wateren weer af op de benedenloop van de Mark, die bij de spoorbrug naast de suikerfabriek de draad oppakt, bij Terheijden vrijwel negentig graden naar het westen afslaat en uiteindelijk via Dinteloord met maar bescheiden verval het Volkerak instroomt. De laatste tien kilometers staan trouwens als Dintel in de atlas, naar een riviertje dat hier ooit parallel aan de Mark door het veen stroomde, maar zich er na een serie overstromingen eind 14e eeuw mee samenvoegde.



Totdat de Dintel in 1828 met een sluis (Dintelsas) van de zeearm werd afgesneden, was de werking van eb en vloed - met een hoogteverschil van twee meter in de Bredase haven - tot voorbij het Ginneken merkbaar. Tot circa 1500 was zelfs Hoogstraten via de Mark vanuit zee bereikbaar. Sindsdien nam de bevaarbaarheid van de bovenloop echter steeds verder af door het toenemend aantal bochten, bruggen en watermolens.



De laatste decennia van de vorige eeuw heeft de Mark nogal wat te verduren gehad. Zoals de 'karaktermoord' in de jaren '70, waarbij twintig meanders uit de bovenloop werden geamputeerd. En de jarenlange vergiftiging met mest en chemicaliën door Belgische bedrijven. Met tal van milieumaatregelen (van waterzuivering tot een 'mestactieplan') is de waterkwaliteit inmiddels stukken verbeterd en in recente jaren zijn zestien meanders in het Markdal teruggebracht.



De expositie in Ulvenhout beperkt zich tot het riviertraject Merksplas- Ginneken in de periode 1895-2005. Behalve uit de eigen museumcollectie hebben de samenstellers geput uit de collecties van het Stadsarchief en waterschap Brabantse Delta. Op een paar vierkante meters vertellen die beelden een hele hoop verhalen.



Te zien tot en met 24 juni op elke eerste zondag van de maand en op woensdagmiddagen (14.00-16.00 uur).

Volledig scherm
Het Markdal begin vorige eeuw. In het Sulkerpad bij de Reeptiend lag dit pittoreske houten bruggetje. Nu ligt er een moderne betonnen brug.
Volledig scherm
De watermolen van Meerseldreef, hier kort na de bouw in 1910, is in 2000 gerestaureerd. Al zeven eeuwen staat hier een molen aan de Mark.
Volledig scherm
De Mark ontspringt in een weiland bij het Belgische gehucht Koekhoven, nabij de gemeentegrens Merksem-Turnhout.
Volledig scherm
De rivier, in de winter van 1960 voor de zoveelste maal buiten haar oevers getreden, overspoelt de Bouvignelaan en de weilanden tot aan de bosrand. De bushaltepaal (rechts) heeft zijn doel verloren. foto's Heemkundig Museum Paulus van Daesdonck
BN DeStem gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement
  1. Start aanpak foute fruitbedrijven: meteen 1.500 kilo cocaïne onderschept
    PREMIUM

    Start aanpak foute fruitbe­drij­ven: meteen 1.500 kilo cocaïne onder­schept

    BREDA/KAPELLE - In de strijd tegen de alsmaar toenemende cocaïnesmokkel is de politie in West-Brabant en Zeeland deze week begonnen met een nieuwe aanpak: het controleren van 'verdachte’ fruitbedrijven, zo'n dertig in aantal. Dat leverde meteen succes op. In de haven van Antwerpen werd vrijdag 1.500 kilo cocaïne in beslag genomen in een container met bananen, bestemd voor een fruitbedrijf in Kapelle in Zeeland.

In samenwerking met indebuurt Breda

poll

Wie moet het seizoen afmaken als hoofdtrainer van NAC?

Wie moet het seizoen afmaken als hoofdtrainer van NAC?

  • Eric Hellemons (5%)
  • Rob Penders (13%)
  • Ruud Brood (46%)
  • Robert Maaskant (15%)
  • iemand anders... (21%)
4224 stemmen