Volledig scherm
Student Troy Gazan (rechts) met oud-cipier Ton Mink in de oude koepelgevangenis in Breda. © Davy van den Eijnden (Evade Media)

Gummiknuppels en dolende nazi's in documentaire over De Koepel

en toenStudent Troy Gazan van Breda University werkt aan documentaire over voormalige koepelgevangenis. Gevangenen hielden er races met kakkerlakken.

De oude koepelgevangenis uit 1886 is een van de meest iconische gebouwen van Breda. Over de verhalen die zich binnen de muren van deze penitentiaire inrichting afspeelden is daarentegen een stuk minder bekend. Zonde, zo vond Breda University-student Troy Gazan. Voor zijn afstudeerproject maakt hij momenteel een documentaire over de cipiers en andere werknemers die hier vaak decennialang werkten tussen de zwaarste criminelen van het land.

Verhalen vertellen

Volledig scherm
Ton Mink (L) en Troy Gazan © Davy van den Eijnden (Evade Media)

Het idee voor de documentaire kreeg Gazan nadat hij de oude gevangenis een keer bezocht tijdens een open dag van FutureDome. ,,Ik kreeg een tour van oud-bewaarder Tommes David en die bleef maar verhalen vertellen, zelfs na de rondleiding was hij nog niet klaar."

Spannende herinneringen over ontsnappingen werden hierbij afgewisseld met huiselijkere anekdotes over bijvoorbeeld de gevangeniskat. Wat Gazan hierbij vooral verbaasde was het gemak waarmee iemand vroeger gevangenisbewaarder kon worden. 

Zo mocht cipier Ton Mink in 1971 zonder vooropleiding of enige ervaring direct vanuit de marine doorstromen naar het regime van langgestraften. Al snel bleek het niet een baan voor bange zielen. ,,Daar zat toen de crème de la crème van Nederlandse misdadigers en tijdens het ronde lopen telde Ton vaak de jaren die de gedetineerden achter de celdeuren nog moesten zitten. 15 jaar, 25 jaar, levenslang..."

Volledig scherm
Ton Mink © Davy van den Eijnden (Evade Media)

Wat ook niet hielp was dat in deze periode de gevangenen min of meer de baas waren in de koepel. Zo liepen ze vogelvrij rond, stookten ze illegaal drank en werden kakkerlakken gebruikt om wedstrijdraces mee te houden.

Misbruik

Tegelijkertijd gedroegen de cipiers zich in de jaren '70 en '80 ook niet altijd even netjes. ,,In die tijd waren bewaarders nog bewapend met een gummiknuppel. Ton heeft mij wel verteld dat gevangenen soms te hard werden geslagen, er werd misbruik gemaakt van dat wapen."

Knuppel

Terugkijkend op zijn carrière zou de cipier ook nooit de baan hebben aangenomen als hij van tevoren had geweten wat het gevangeniswerk inhield. Onder het regime van directeur Rommers werd de knuppel uiteindelijk verbannen en moesten de bewaarders de gedetineerden voortaan verbaal onder controle houden. Een goede keuze, stelt Gazan. ,,Verbaal kweek je meer respect, met de gummiknuppel alleen maar frustratie."

Quote

Verbaal kweek je meer respect, met de gummiknup­pel alleen maar frustratie

Troy Gazan, Documentairemaker

Door het project is de student sowieso anders tegen het gevangeniswezen gaan aankijken. Volgens hem raken lang gedetineerden soms zo geïnstitutionaliseerd dat de straf eigenlijk zijn betekenis verliest. Als voorbeeld noemt Gazan het verhaal van SS-kopstuk Ferdinand aus der Fünten. De relatie tussen deze Duitse oorlogsmisdadiger en Mink was op een gegeven moment zo vertrouwd dat ze lopend naar het Ignatiusziekenhuis mochten. ,,Bij het zebrapad wou hij zo door rood lopen, Aus der Fünten had nog nooit een stoplicht gebruikt."

Première

Hoewel Gazan inmiddels vrij veel mensen gesproken heeft, mist hij nog een categorie: oud-gedetineerden. De documentairemaker is hierbij vooral geïnteresseerd in gevangenen die de tijd van de gummiknuppel nog hebben meegemaakt.

De documentaire Binnen de Muren moet in het voorjaar 2019 uitkomen. Het is de bedoeling dat de première in de Koepel zelf plaatsvindt.

In samenwerking met indebuurt Breda