Volledig scherm
Wat gaan de robot met West-Brabant doen? © free

Wat gaan de robots met West-Brabant doen?

MOERDIJK/BREDA - West-Brabant is het mekka voor de florerende logistiek, maar juist deze sector wordt op termijn hard getroffen door de automatisering.

Quote

West-Bra­bant is extra gevoelig voor robotise­ring

Het vastlopen van het project Logistiek Park Moerdijk (LPM) is een flinke tegenvaller voor de provincie, de gemeente Moerdijk en de logistieke sector zelf. Duizenden banen zouden door het uitstel in de wacht staan. Maar er zijn ook twijfels over nut en noodzaak van dergelijke grote logistieke terreinen. Robots staan klaar om het werk definitief over te nemen.

Wie over de drukke snelwegen West- en Midden-Brabant binnenrijdt, kan het niet ontgaan. Overal duiken grote ‘dozen’ op: enorme distributiecentra als die van Bol.com in Waalwijk en Ikea in Oosterhout tot Primark en DHL in Roosendaal. Talloze multinationals zijn inmiddels neergestreken in met name West-Brabant dat de logistieke topregio Venlo vorig jaar van de troon stootte. Niet zo verwonderlijk, want deze regio ligt perfect tussen de havens van Antwerpen en Rotterdam. En in een vloek en een zucht ben je in het Duitse Ruhrgebied.

Volledig scherm
Volgens deskundigen zal de robot over niet al te lange tijd een vanzelfsprekendheid zijn. Zeker grote logistieke bedrijven hebben baat bij automatisering. © Getty Images/iStockphoto

Tot zover het goede nieuws. Dan de kanttekeningen. Wat is voor West-Brabant de economische meerwaarde van al die distributiebedrijven en transporteurs die zich hier hebben gevestigd en zich nog steeds vestigen?

Hard tempo

Zo op het eerste gezicht is de vraag stellen hem beantwoorden. Hoe meer bedrijven, hoe meer bedrijvigheid en dus hoe meer werk. De gemeente Moerdijk berekende enkele jaren terug dat het Logistiek Park Moerdijk zeker 6.000 banen oplevert. Maar wethouder Thomas Zwiers (economie) houdt een slag om de arm. ,,Of die er uiteindelijk zullen komen, moeten we afwachten. Ik ben niet blind voor de ontwikkelingen die gaande zijn. De robotisering gaat in een hard tempo. Het arbeidsvraagstuk is erg aan het veranderen. Er zijn complexen die op termijn volledig worden geautomatiseerd. We moeten ons afvragen wat dat betekent voor de werkgelegenheid ’’, zegt hij.

Toch twijfelt Zwiers geen moment aan de nut en noodzaak van het LPM. ,,Het LPM zal genoeg werk opleveren. Vergeet de spin off (de indirecte werkgelegenheid, red.) niet dat zo’n logistiek bedrijventerrein oplevert. Daar komt het grote voordeel van Moerdijk zelf bij. Het industriegebied ligt langs cruciale snel- en waterwegen en er zijn heel veel verschillende soorten bedrijven gevestigd. Dat is absoluut een voordeel voor bedrijven die op zoek zijn naar een locatie.’’

Belangenafweging

Volledig scherm
Wethouder Thomas Zwiers van de gemeente Moerdijk. © Marcel Otterspeer

De Tilburgse hoogleraar Ton Wilthagen, deskundig als het over de arbeidsmarkt gaat, herkent deze zienswijze van Zwiers. ,,Lokale bestuurders moeten een belangenafweging maken. Ze kijken naar het saldo. Dat is begrijpelijk, want ze worden slechts voor vier jaar gekozen. Maar de automatisering in de warehousing gaat heel erg snel. Dat geldt ook voor andere sectoren, zoals de maakindustrie en zelfs de zorg, maar in de logistiek verloopt dat proces sneller. Je ziet als gevolg daarvan steeds vaker discussie ontstaan als grote logistieke spelers zich ergens willen vestigen. In de regio Venlo is dat bijvoorbeeld het geval’’, zegt hij.

Volgens Wilthagen is het besef over de keerzijde van de robotisering nog niet echt doorgedrongen. ,,West-Brabant is kwetsbaar, omdat juist in deze regio veel maak- en logistieke bedrijven zitten. Daarom geeft de universiteit, in samenwerking met hogescholen, extra cursussen aan leerlingen. Heel veel studenten krijgen straks te maken met de gevolgen van de automatisering.’’

Transport

Binnen de logistiek is het transport weer een apart verhaal. De vraag naar vrachtwagenchauffeurs is groot, terwijl het totaal aantal banen in de logistiek volgens het samenwerkingsverband Regio West-Brabant (RWB) vorig jaar met 65 afnam. En dat laatste in een periode dat de economie floreert en de vraag naar arbeid in de meeste sectoren groeit. Maar ook de transportsector gaat op termijn de automatisering voelen. Zelfrijdende vrachtwagens lijken nu nog heel erg ver weg, maar de ontwikkeling ervan gaat razendsnel.

Zo bezien lijkt de logistiek het voorportaal van wat weleens de nieuwe grote omwenteling in de geschiedenis zou kunnen worden: het moment dat robots de ‘macht’ grijpen. Wat dat betekent laat zich gemakkelijk schetsen. Er zullen her en der grote logistieke centra liggen van waaruit multinationals hun waar verspreiden en slijten aan mensen die niet langer meer nodig zijn in hun distributiecentra. Tel uit je winst. De regio blijft met lege handen staan, want de werkloosheid neemt toe. En mensen met weinig geld geven over het algemeen weinig uit.

Nieuw werk

Hoogleraar Wilhagen ziet het niet zo zwart in. ,,Er zal nieuw werk komen. Wie had vijftien jaar geleden gedacht dat er zoveel app-ontwikkelaars nodig zouden zijn? De i-phone was er nog niet eens. De vraag is alleen of de mensen straks wel zijn toegerust voor die nieuwe banen. Nederland is geen Finland of Korea waar kinderen leren te programmeren. Het besef dat deze dreigende ontwikkeling gaande is, wordt nu ondergesneeuwd door de economische voorspoed. Maar dat is in feite inhaalgroei, omdat Nederland door de crisis harder werd getroffen dan andere landen.’’

De regionale ontwikkelingsmaatschappij Rewin concentreert zich liever op de huidige situatie waarin de vraag naar logistiek vastgoed groter dan groot is. Op 21 februari vindt over dit onderwerp zelfs een top plaats in Roosendaal. Meer logistiek vastgoed levert volgens het Rewin meer werk op. ,,Het is onmiskenbaar dat de logistiek de regio West-Brabant veel arbeidsplaatsen oplevert, circa 12 procent van de werkgelegenheid is logistiek gerelateerd. Daarbij gaat het niet alleen om de medewerkers in distributiecentra maar ook om ander type functies. Logistiek is een containerbegrip en wordt ten onrechte vooral geassocieerd met grote distributiecentra’’, zegt woordvoerder Guido van Liefland.

Volgens Van Liefland biedt de sector werk voor mensen met diverse opleidingsniveau’s, van LBO tot universitair. Van Liefland: ,,Los daarvan heeft de logistiek ook een belangrijke ondersteunende functie voor de productiesector. West-Brabant is immers ook een industrieregio, een goede logistieke infrastructuur met logistieke dienstverleners is daarbij onontbeerlijk.’’ 

Logistiek Park Moerdijk
Precies in de oksel van de A16 en de A17 moet hij komen: het Logistiek Park Moerdijk (LPM). 150 hectare aan ruimte voor distributie en opslag. Alleen bedrijven met een grootte van minimaal vijf hectare zijn welkom. De bedoeling is dat er alleen arbeidsintensieve bedrijven komen, maar in de praktijk valt dat moeilijk te regelen. Uiteindelijk gaan de bedrijven zelf over hun personeelsbeleid.
Volgens het Havenschap Moerdijk is er op het bestaande industrieterrein geen ruimte meer voor logistieke bedrijven. De roep om het LPM klinkt uit vele kelen luidt. Maar de Raad van State (RvS) heeft geen haast met een beslissing op het bezwaarschrift van de Stichting Behoud Buitengebied Moerdijk (SBBM). Dit ondanks smeekbedes vanuit het provinciehuis in Den Bosch. Het gaat nog anderhalf tot twee jaar voordat er een uitspraak komt.
De vertraging houdt volgens de RvS met name verband met de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS), de nieuwe Nederlandse wet om uitstoot van stikstof te verminderen.