Ouders vechten voor opname dochter Birgit: 'Je laat je kind niet op straat staan'

ETTEN-LEUR - 27 wethouders in Brabant trokken onlangs aan de bel over de wachtlijsten in de zorg voor kwetsbare, en in hun veiligheid bedreigde, kinderen. Kinderen ook met zeer complexe problemen. De 16-jarige Birgit Kuijstermans uit Etten-Leur ís zo'n kind.  

'En ohja, als je naar mijn begrafenis komt, draag dan alstjeblieft vrolijke kleurtjes, mijn leven was al donker genoeg.'

Quote

Het spijt me dat ik jullie dit aan doe. Maar ik ben gewoon op

Birgit Kuijstermans

Zo beëindigt de dan 15-jarige Birgit Kuijstermans uit Etten-Leur op 27 januari een bericht aan haar Facebookvrienden. "Als jullie dit lezen zal ik er niet meer zijn", begint ze haar bericht. Zoals ze ook haar ouders via WhatsApp informeert: 'Jullie zullen waarschijnlijk boos zijn nu. Ofjah, boos. Verdrietig. En het spijt me dat ik jullie dit aan doe. Maar ik ben gewoon op." Daarna neemt ze een overdosis pillen.

Twee maanden later. Birgit is 16 en ze leeft. Ze woont niet meer bij haar ouders en twee oudere zussen van 18 en 19 in Etten-Leur, maar in Bergen op Zoom, in een woongroep van de Centrale Zorggroep. Zo gemakkelijk als dat klinkt, zo was het zeker niet. Birgit zelf en haar ouders, Domien en Monique, hebben hemel en aarde moeten bewegen om haar uit huis en in een zorgomgeving te krijgen. De ouders beschrijven een gevecht, soms bijna letterlijk, met zorginstellingen in Breda en Roosendaal, die haar niet op wilden, of konden nemen.  

Volledig scherm
Monique, Astrid en Domien (v.l.n.r.), de ouders en het zusje van Birgit Kuijstermans. © peter van trijen/pix4profs

Niet dat zíj haar geen liefde en aandacht willen geven, zeggen de ouders, maar ze kúnnen het niet. Omdat ze de expertise missen om een letterlijk en figuurlijk beschadigd kind als Birgit te helpen. "We kunnen haar veiligheid hier in huis niet garanderen", zegt moeder Monique. Bovendien: het hele gezin is op door alle spanningen. De zusjes krijgen therapie, de ouders werken in overleg met hun werkgevers op halve kracht.  

Psychose
Direct al na de geboorte zette Birgit, de derde dochter van Domien (50) en Monique (52), zich tegen haar ouders af. Ze wilde niet geknuffeld worden. Birgit was een druk, en volgens zus Astrid ook sfeerbepalend kind. Een 'stuiterballetje'. Als iets in huis niet stuk kon, dan heette het in het gezin dat dat voorwerp 'Birgitproof' was. Een slim kind was ze ook. Op school kon ze goed mee komen. Tot 1 december zat ze op het Prinsentuin College, theoretische leerweg. Op die school werd ongeveer vijftien keer een ambulance opgeroepen. Steeds voor Birgit. Omdat ze flauw viel, epileptische aanvallen leek te hebben of tijdens een psychose met een verwrongen gezicht door een leslokaal tijgerde. 

Zelfhaat
Op 1 december was er weer iets mis met Birgit. Ze hoorde stemmen, kreeg opdrachten. Ze ging even op de gang staan. Een docent die zich over haar ontfermde werd kort afgeleid door een andere leerling. En weg was Birgit. De hele school in rep en roer, vanwege de nabijheid van het spoor. Birgit werd na een half uur twee straten van de school gevonden. Met flinke verwondingen aan haar arm, die ze zichzelf toebracht. Zoals Birgit in met name haar armen en benen tientallen, of misschien wel honderden diepe sneden heeft aangebracht. Gelijkgestemden delen via social media foto's waarmee ze hun 'eigen zelfhaat delen' en wisselen er tips uit over hoe je de wonden het best kunt verzorgen. 

Quote

Had ze maar een gebroken been, dan was duidelijk wat haar mankeerde

Monique Kuijstermans

Diverse hulpverleners en artsen onderzochten en analyseerden Birgit de afgelopen twee jaar. "Omdat de stoornis 'borderline', wat een mogelijke diagnose is, in de regel pas na 18 jaar tot uiting komt, had Birgit dús geen borderline en werd ze daar ook niet voor behandeld", vertellen haar ouders. Ze is medisch gezien 100 procent goedgekeurd. Psychisch is er van alles mis, maar wát precies is nog de vraag. Moeder Monique: "Had ze maar een gebroken been, dan was duidelijk wat haar mankeerde. Maar een hoofd kun je niet ingipsen. Bovendien, ze ziet er gewoon goed uit. Als een heel normaal meisje."

Op 27 januari deed Birgit een poging haar leven te beëindigen. Ze hadden die middag een boodschap gedaan, Domien en zijn dochter Astrid en ze waren eerder terug in Etten-Leur dan gepland. Birgit zou die dag naar school gaan en de bus nemen. Toevallig zag hij Birgit lopen. Naar de bushalte, dacht hij. Ze zwaaiden naar elkaar. Alsof er niets aan de hand was. Terwijl ze op dat moment haar Facebookvrienden gealarmeerd had, de afscheidsapp aan haar ouders geschreven had, en een zak vol pillen bij zich droeg.

Machteloze woede
Ze werd gevonden en naar het Bravis-ziekenhuis gebracht. De confrontatie met hun dochter was heftig. Domien beschrijft zijn machteloze woede: "We hebben met ons hele gezin twee jaar alles uit de kast gehaald om haar te helpen. En dan zwaait ze gewoon naar me alsof er niets aan de hand is, wetend wat ze van plan is. In plaats van te zeggen: 'Help me!' "Ik wilde hier niet zijn", zei ze me in het ziekenhuis. Toen ben ik even volledig uit mijn plaat gegaan."

Woedend is hij ook op de hulpverleners, die steeds zeiden dat Birgit maar thuis moest worden opgevangen. "Alles draaide om Birgit. Wij hadden niets te vertellen, maar moesten wél 'onze verantwoordelijkheid nemen'. We zaten als gezin in een totale crisis. Maar je zet je eigen dochter niet op straat. Dat doe je niet. Dus ging ik haar maar weer halen bij de crisisopvang wanneer we te horen kregen dat ze daar niet kon blijven en naar huis toe moest.

Quote

We willen je redden, Birgit, maar met ons vijven in een bootje zinken we als een baksteen

Domien Kuijstermans

Van 27 januari tot 24 februari verbleef Birgit op een gesloten afdeling in Breda, maar daar kon ze niet langer blijven. De ouders pikten het niet dat ze, zoals zij het ervoeren, van het kastje naar de muur werden gestuurd en nergens hulp vonden voor hun dochter. Domien: "Het zijn allemaal eilandjes in de hulpverlening. Ik heb Birgit gezegd: jij zwemt van het ene eilandje naar het andere en overal word je van het eiland afgeschopt, terug het water in. Wij pikken je op, met ons bootje, maar met ons vijven in dat bootje zinken we, als een baksteen."  

"Het is een geldkwestie", meent Domien. "Al die instellingen hebben potjes met geld en dure besturen en die zijn bang dat de zorg ten koste gaat van hun budget. Want aan de mensen in het werkveld ligt het niet hoor. Die doen hun stinkende best."

Dus gaat alle lof van het echtpaar Kuijstermans naar hun contactpersoon bij het Centrum voor Jeugd en Gezin in Etten-Leur en naar Jerry Anholt, de man die zijn uiterste best deed om tegen regels en wachtlijsten in een plek voor Birgit te creëren in de woongroep van de Centrale Zorggroep in Bergen op Zoom. Waar Birgit op 24 februari werd opgenomen. Of het goed komt met Birgit is maar zeer de vraag, zegt moeder Monique: "Zij alleen kan de knop in haar hoofd omdraaien. We hebben haar tot nu toe alleen maar bergafwaarts zien gaan. We hadden gehoopt dat ze inmiddels de nul-lijn bereikt had, maar nog steeds valt ze regelmatig weg en verwondt ze zichzelf."

Reddingsboeien
Domien: "Ik weet niet wat ik moet geloven. Ze zit vol energie, zegt ze. Ze wil niet dood, ze wil van haar probleem af. Ik heb wel eens tegen haar gezegd: Ik wou dat ik iets mispeuterd had, als verklaring voor haar probleem. Maar dat heeft ze ons ook geschreven in haar afscheid-appje. Het ligt niet aan ons. Het ligt puur aan haar of ze het redt. Maar misschien kán ze de reddingsboeien die haar toegeworpen worden niet vangen."

Monique: "Ik hoop dat ze het redt maar ik heb er een hard hoofd in." Domien: "Ik durf zo ver nog niet te kijken."

Volledig scherm
Het appje dat Birgit op 27 januari aan haar ouders stuurde. © Birgit Kuijstermans

Birgit wil graag dat er aandacht wordt besteed aan mensen zoals zij, die kampen met psychische stoornissen. "Het kan iedereen overkomen en ik vind het belangrijk dat het bespreekbaar wordt. Zodat er niet meer zo raar gekeken wordt als ik zeg dat ik een depressie hebt." Birgit is een lang, slank meisje. Lange blonde haren en heldere, wat trieste ogen die van achter een donker brilmontuur naar de wereld kijken. Af en toe een lachje. 

Liever thuis
Als alle meisjes kijkt ze naar series, ze leest en kan erg goed zwemmen. Al kan dat nu even niet vanwege de hechtingen in haar arm. Gevolg van een aanval tot zelfvernietiging die haar regelmatig van het ene op het andere moment kunnen overvallen. De beer in haar bed geeft troost. Zoals dat ook geldt voor de mensen om haar heen in de woonvoorziening waar ze nu is. "Natuurlijk was ik liever thuis", zegt ze. "Maar hier kan ik aan mezelf werken zonder dat ik mijn ouders belast. Als ik hier huil hoef ik niet te bedenken wat dat voor mijn ouders betekent. Die voelen zich machteloos." 

Birgit voelt zich nu al een tijdje minder goed, zegt ze, maar ze werkt er aan. "Ik probeer mijn emoties onder controle te houden en heb het gevoel dat dat lukt."   
Sinds 24 februari wordt Birgit aan haar persoonlijkheidsstoornissen behandeld in de Viersprong in Halsteren. "Aan borderline", voegt haar moeder Monique toe. "Omdat steeds meer duidelijk wordt dat borderline zich ook al in de vroege pubertijd kan ontwikkelen."

Volledig scherm
Beer geeft troost © shutterstock

'Thuis blijven was geen optie voor Birgit. Dat houdt niemand vol'
Jerry Anholt is algemeen directeur van de Centrale Zorggroep (CZG) in Bergen op Zoom. Uitbreiding in Roosendaal en Steenbergen is aanstaande. Met zijn hele team levert hij dagelijks op een zo efficiënt mogelijke wijze zorg aan de 136 cliënten van de CZG.  Birgit is een meisje met een multicomplexe zorgvraag. Er is psychisch zo veel mis met haar dat bijna geen instelling het aandurft om haar op te nemen. "Want je loopt het risico dat het een hele dure behandeling wordt", zegt Anholt.

Quote

De zorg is een wirwar van ellende geworden

Jerry Anholt, algemeen directeur Centrale Zorggroep

"De zorg is een wirwar van ellende geworden",  vindt Anholt. Hij zag de gevolgen van de decentralisatie van de zorg (overheveling van taken van Rijk naar gemeenten, met een minder budget) aankomen en kon daar op anticiperen. Voor grote instellingen is dat moeilijker, zegt hij. Het zal jaren duren voor die hun koers kunnen wijzigen. De CZG heeft geen overheadkosten. De groep heeft geen leasewagens en geen schoonmakers, administrateurs, secretaresses en ook geen kok of tuinman in dienst. "Wij kunnen al ons geld besteden aan goede zorg", zegt Anholt. 

En dat is keihard nodig, zegt hij, want Birgit is weliswaar een heel bijzonder meisje, maar haar probleem is zeker niet uniek. Iedere maand melden zich alleen al bij de CZG 116 jongeren die ernstige problemen hebben en direct geholpen zouden moeten worden.  Jongeren, zegt Anholt, die het hele huis verbouwen. Wier ouders schreeuwend om het huis lopen omdat het kind totaal los gaat. Anholt: "En toch is er geen plek voor opvang. Ook voor Birgit was thuis blijven geen optie, zegt hij: "Dat houdt niemand vol."