Volledig scherm
Foto ter illustratie © ANP

Legionella eist recordaantal slachtoffers: elf doden en ruim 100 zieken in Brabant

DEN BOSCH - Een recordaantal van 123 Brabanders heeft vorig jaar een legionellabesmetting opgelopen. Van hen zijn er elf overleden, blijkt uit cijfers die deze krant opvroeg bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. 

Het gaat om een forse toename, die deels is veroorzaakt door twee Brabantse waterzuiveringsinstallaties. Ter vergelijking: in 2015 raakten 'slechts' 75 Brabanders besmet, van wie er twee zijn overleden.

En niet alleen in de eigen provincie, maar ook in het buitenland stijgt het aantal besmettingen van Brabanders explosief. Zo raakten er vorig jaar 32 vakantiegangers besmet met de bacterie, tegenover 18 in 2016 en 19 in 2015.

Bijzondere toename

Een deel van de stijging in Brabant blijkt veroorzaakt door twee waterzuiveringsinstallaties: die van HydroBusiness in Boxtel en van Rendac in Son. In de omgeving van deze bedrijven werd 'een bijzondere toename' van het aantal patiënten gezien.

Dat komt omdat in de zuiveringsinstallaties legionella werd aangetroffen. Dat is een bacterie die een acute infectie van de luchtwegen kan veroorzaken.

Maatregelen

Pas nadat de installaties als bron van besmetting werden vastgesteld, konden maatregelen worden genomen om verdere verspreiding van de legionellabacterie te voorkomen.

Dat gebeurde bij HydroBusiness in december 2017, en bij Rendac in Son in maart van dit jaar. Vóór die periodes zijn waarschijnlijk al mensen besmet geraakt.

Volgens het RIVM zijn de maatregelen door beide bedrijven snel en correct doorgevoerd. De installaties zijn dan ook niet, zoals van de week door sommige media werd gesuggereerd, verantwoordelijk voor de landelijke stijging van legionellaslachtoffers.

Brabantse cijfers

Voor Boxtel gaat het in totaal om acht patiënten in 2017, en circa veertien patiënten in totaal. Een deel van de patiënten werd immers het jaar ervoor al ziek. Volgens HydroBusiness is bij vijf van de veertien patiënten hetzelfde type als in de zuiveringsinstallatie vastgesteld.

Voor Eindhoven en omgeving is het volgens het RIVM lastiger om aan te geven welk deel van de patiënten in 2017 kan worden toegeschreven aan de waterinstallatie.

Oorzaak

Wat zeer waarschijnlijk ook een belangrijke rol speelt in de toename, is de verandering van het klimaat. Door het warme weer worden zogeheten koeltorens in gebouwen, ideale plekken voor de legionellabacterie, intensiever gebruikt.

Hoe warmer het is, hoe sneller de bacterie zich in tuinslangen, leidingen, plantenspuiten en ander water kan verspreiden. Ook regenperiodes spelen legionella in de kaart. Zelfs in regenplassen kan de bacterie zitten.

'Diep geraakt'

Bij afvalwaterzuiveringsbedrijf HydroBusiness in Boxtel zijn ze 'diep geraakt' door de toename van het aantal legionellabesmettingen. ,,Ieder patiënt is er één te veel", verzucht een woordvoerder.

Veertien inwoners van Boxtel raakten de afgelopen jaren besmet met de bacterie. ,,We hebben navraag gedaan of er ook inwoners uit de regio zijn overleden aan de ziekte, maar dat blijkt niet het geval. Toch zijn we uitermate geschrokken dat wij ondanks al onze goede bedoelingen de mogelijke verspreider van de bacterie zijn."

Volgens de GGD was HydroBusiness geen voor de hand liggende bron van de legionellabesmetting. ,,Het is een zuiveringsproces waarbij bacteriën afvalwater zuiveren en waardevol biogas produceren. Hierin worden geen duidelijke waterdruppels gevormd. In Nederland zijn nooit eerder legionellapatiënten gemeld als gevolg van dit type bron'', aldus de GGD.

Veiligheidsmaatregelen

HydroBusiness heeft na het nieuws van de besmetting direct alles afgedekt en andere niet nader te noemen veiligheidsmaatregelen genomen. Datzelfde geldt voor Rendac in Son, waar ook de bacterie werd aangetroffen in de waterzuiveringsinstallatie. Volgens de GGD heeft ook dit bedrijf passende maatregelen genomen om verspreiding te voorkomen.

,,Geen van onze medewerkers is gelukkig ziek geworden", verzekert een woordvoerder van Rendac. Over de maatregelen die zijn genomen kan hij niet al te veel kwijt. ,,Behalve dat ze permanent zijn en het gewenste effect tonen."

Wat is legionella?

De legionellabacterie kan zich verspreiden via waternevel. Wie de infectie oploopt, kan symptomen krijgen als koorts, hoesten en spierpijn, die met antibiotica goed te behandelen zijn. 

In zeldzame gevallen, bijvoorbeeld als mensen al verzwakt zijn of niet of te laat worden behandeld, kan legionella dodelijk zijn.

Volgens het RIVM is er de komende tijd meer onderzoek nodig om alle oorzaken van het gestegen aantal legionellabesmettingen vast te stellen.

Ook meer griepgevallen

Het RIVM registreert elk jaar de luchtweginfecties. Wat volgens het instituut ook opviel: in de winter van 2017/2018 werden 900.000 mensen ziek door het griepvirus. In 2016/2017 waren dat nog zo’n 400.000 mensen minder.

Door het hoge aantal griepgevallen lagen veel ziekenhuizen maanden overvol met patiënten. Zij moesten wegens complicaties van griep, meestal longontsteking, opgenomen worden.

Het aantal tuberculosemeldingen nam af tot 787 en het aantal gevallen van de veelbesproken Q-koorts bleef stabiel met 23 meldingen.

De onderzoekers van de RIVM melden wel dat de werkelijke aantallen van de genoemde infecties waarschijnlijk hoger liggen.