Geworden wat ik met carnaval wilde zijn, 'Heeft verkleden een diepere betekenis?'

Kinderen verkleden zich graag tijdens carnaval. Soms blijkt er van dat kostuum een voorspellende werking uit te gaan. Eenmaal volwassen zijn die kinderen geworden wat ze vroeger verbeeldden.

Volledig scherm
Pagina zaterdag in BN DeStem, tik op de foto's voor een (leesbaar) groot formaat © bn destem

Door de ogen van Sigmund Freud is het lastig carnaval vieren. Bij ieder verkleed personage zou de grondlegger van de psychoanalyse zich hebben afgevraagd welk onbewust verlangen achter deze verkleedpartij schuilgaat. Wil deze als brandweerman, koning, politieagent of boef verklede feestvierder ook veel liever dát spannende vak uitoefenen in plaats van zijn saaie kantoorbaan? 

Tik op de foto's voor een (leesbaar) groot formaat, verhaal gaat verder

Volledig scherm
Verpleegster Linda van Hooijdonk © bn desstem

Laat die kale man via zijn pruik het verlangen naar een overdreven grote haardos blijken? Hoe zit dat dan met de jongedame die vier dagen schaars gekleed gaat, wat zegt dat over haar onbewuste verlangen?

Psycholoog
Klinisch psycholoog Robin S. Rosenberg van de University of California zit op de lijn van Freud. Zij deed in 2013 onderzoek naar mensen die aan cosplay doen, dat is het hobbymatig verkleden als een stripheld of fantasy figuur. Volgens haar willen mensen door zich te verkleden een bepaalde eigenschap van zichzelf benadrukken. De grapjas verkleedt zich als hotdog en de vrouw die zich sexy voelt, trekt volgens Rosenberg een pikant zusterpakje aan.

Volledig scherm
Voetballer Bodi Brusselers © bn destem

Socioloog
Socioloog aan de Erasmus University Rotterdam en fanatiek carnavalist in Tullepetaonestad (Roosendaal) Mark van Ostaijen zoekt de functie van het verkleden in het omdraaien van de rollen die we in de maatschappij vervullen. ,,De burgemeester als boer en andersom. Dat zorgt voor nivellering van de sociale afstand die er normaal is.'' Daar ligt volgens hem de basis van het carnavalsfeest: je zet het masker niet op, maar af. ,,Ik ben eerder geneigd om het niet verkleden te noemen, maar omkleden, als in omdraaien.''

Het verkleden heeft dus een diepere betekenis dan alleen er grappig uitzien. Het is onderdeel van het rollenspel dat door alle deelnemers wordt gevierd, met aan het hoofd van de massale verkleedpartij de 'gewone sterveling' die prins is. De Canadese socioloog Erving Groffmann heeft zich verdiept in het spelen van rollen. Zoals wij ons doorgaans gedragen noemt hij frontstage; dat is het gedrag dat je kunt verwachten bij mensen en hun functie. Daar horen kleding en bijzaken zoals auto's bij. Dit kan worden samengevat als het masker van alledag. 

Volledig scherm
Brandweerman Nico van den Wijngaard © bn destem

Backstage is volgens Groffmann hoe we werkelijk zijn. Zo zijn we thuis, op ons gemak. Met carnaval zijn we backstage; het masker is af en maakt plaats voor een andere identiteit die helpt de dagelijkse werkelijkheid beter te verdragen.

Van Ostaijen stipt nóg een functie van het verkleden aan. ,,In tijden van individualisering lijkt er een hang naar collectieve uitdossing, groepen die hetzelfde verkleed gaan. Dat bevestigt de groepsidentiteit. Dat zien we met carnaval, maar ook bij een vrijgezellenfeest. In het dagelijks leven is er veel minder ruimte om die gezamenlijkheid uit te dragen.''

Volledig scherm
brandweerman Nico van den wijngaard © collectie Nico van den wijngaard
Volledig scherm
NAC speler Bodi Brusselers scoort de 3-1 tegen Jong FC Urecht © Marcel Bonte
Volledig scherm
Bodi Brusselers als kind © collectie bodi brusselers
Volledig scherm
Verpleegster Linda van Hooijdonk in vol ornaat. © peter van trijen/pix4profs