Volledig scherm
Acties rond het PSV-stadion in Eindhoven, op 29 augustus. © ANP

Geen voetbal, geen boetes en geen informatie: hoe ver mag de politie gaan met acties?

Voetbalwedstrijden als ADO - PSV die misschien niet doorgaan, bezoekers die worden tegengehouden rondom drukke plaatsen, maar ook boetes die niet meer worden uitgedeeld. De cao-acties van de politie raken steeds meer mensen. Hoewel de druk steeds verder wordt opgevoerd, lijkt de grens bereikt van wat actievoerende agenten mogen. 

De minister van Justitie en Veiligheid sommeerde de politievakbonden dinsdagmiddag om de voor het weekeinde aangekondigde acties af te blazen. De bonden hadden hun achterban opgeroepen om vanaf vrijdag alleen nog maar uit te rukken bij echt grote nood en het andere werk te laten liggen.  Als de bonden geen gehoor geven, stapt de minister naar de rechter. Volgens het ministerie zorgen de aangekondigde acties voor ,,onacceptabele risico's voor de openbare orde en veiligheid". De vakbonden strijden onder meer voor een verlaging van de werkdruk en meer salaris. 

Anders dan gewone werknemers in Nederland, mag de politie niet al het werk neerleggen. Waar de productie van rookworsten dagenlang stil kan liggen door een staking bij Unox in Oss, zal in Nederland altijd politie aan het werk moeten blijven om de orde te handhaven. Hoe ver de politie precies kan gaan met staken is daarom niet altijd duidelijk. De samenleving en de rechtstaat mogen niet in gevaar komen, daar komt het op neer. 

Vaak dezelfde acties

Vandaar dat we veel acties van eerdere stakingsronden zien terugkomen. Net als in bijvoorbeeld 2015 is de politie eerst gestopt met het uitdelen van boetes. Daarna werden her en der evenementen en sportwedstrijden geboycot en moesten deurwaarders het zonder bijstand van agenten stellen. Het zijn acties die in het verleden al eens zijn goedgekeurd door de rechter, en dus is het zeker dat ze ook dit keer door de beugel kunnen. 

Maar de politie gaat nu verder. Komend weekend staan 'de heftigste cao-acties ooit' op stapel. De politie doet dan niets, tenzij de veiligheid in het geding is. Agenten helpen vanaf vrijdagmiddag 18.00 uur alleen nog bij spoedmeldingen. Burenruzies of geluidsoverlast moeten mensen zelf maar oplossen. Zulke acties zijn in het verleden weleens heel kort gehouden, of alleen in een bepaalde regio. Nu geldt het voor het hele land, tot zondagavond middernacht. 

Vriendelijke actie helpt niet

Als niet duidelijk is waar de grens ligt, moet er een rechter aan te pas komen. Die bepaalt of de veiligheid in het geding komt of niet. In 2012 is om die reden een staking bij de wedstrijd SC Cambuur - FC Zwolle verboden. Zelfs al zou de risicowedstrijd niet doorgaan, kon een clash tussen supportersgroepen niet worden voorkomen, oordeelde de rechter. Bij andere stadions mocht die weken daarentegen wel worden gestaakt. 

Tijdens de acties van deze (na)zomer is de rechter er nog niet aan te pas gekomen. Wel werd ermee gedreigd. Onder andere door burgemeester Jorritsma van Eindhoven, toen acties het publiek rondom een wedstrijd van PSV leken te hinderen. Uiteindelijk kwamen hij en de vakbonden er samen uit en werd gezorgd dat er nauwelijks overlast was. 

Alleen publieksvriendelijke acties hebben echter geen zin, zegt woordvoerder Marc Wegerif namens de gezamenlijke politiebonden. ,,Het is een tweestrijd. We hebben de ervaring dat er niets gebeurt als het publiek er geen last van heeft. Daarom worden de acties steeds harder.'' 

Tegenactie

En er worden creatieve nieuwe acties bedacht, zoals het stoppen van immigratie-controles in het azc in Budel en schrijven van persberichten. Alleen bij 'grote zaken' worden nog persberichten gestuurd en kunnen media vragen stellen. 112-fotografen, die foto's maken van ongelukken, krijgen sinds maandag in Oost-Brabant alleen nog te horen dát er een ongeluk is gebeurd. Waar precies, moeten ze zelf uitzoeken. 

Dat zorgt ook weer voor een tegenactie. Normaal gesproken delen 112-fotografen hun foto's met de politie, die ze bijvoorbeeld gebruikt bij opsporing. Maar daar stoppen sommigen van hen nu mee. Onder hen is Erik Haverhals, die foto's maakt in de Langstraat: ,,Als zij ons het werk onmogelijk maken, vind ik dat wij dat duidelijk mogen maken.'' 

Oplossing

Of de politiebonden na het weekend nog een stapje verder willen gaan, wil woordvoerder Wegerif niet zeggen. Het is sowieso nog maar de vraag of de acties wel door moeten gaan. De bonden zitten weer om de tafel met minister Ferd Grapperhaus. Over het overleg mogen de partijen niets zeggen. ,,Maar alleen al het aankondigen van de acties heeft er al voor gezorgd dat sinds deze week koortsachtig wordt overlegd.''