Volledig scherm
De overheid maakt zich zorgen over de kwetsbaarheid van de boeren voor drugscriminelen. © Pix4Profs/Marcel Otterspeer

Boer geeft drugscrimineel zelden aan: ‘Als ik meld, loop ik alleen maar risico’

DrugscriminaliteitWat merken Brabantse boeren van de drugscriminaliteit in het buitengebied? Niet zo heel veel, bleek tijdens een rondgang van de Brabantse Onderzoeksredactie over het platteland. Boeren klagen meer over politie en overheid dan over drugscriminelen.

Yannick* rijdt in zijn bestelbus het erf op bij een Brabantse boer. Joviaal schudt hij de agrariër de hand en stelt zich voor als vertegenwoordiger. Hij zoekt klanten voor zijn business in agrarische producten. Al pratend geeft Yannick zijn ogen de kost. Gaat het deze boer financieel voor de wind of staat het water hem juist aan de lippen?

Yannick heeft een vlotte babbel. Al na enkele minuten krijgt hij een beeld van de boer en zijn bedrijf. Hij doet dit vaker. De ene keer ruikt hij een kans, ziet hij in de boer een geschikte klant voor zijn ‘agrarische business’ en laat hij het woord ‘hennep’ vallen. Hij bespreekt subtiel de mogelijkheid om in korte tijd veel geld te verdienen. De andere keer is het overduidelijk dat hij geen schijn van kans maakt. Zoals vandaag. Yannick praat nog even over koetjes en kalfjes, glimlacht vriendelijk en bedankt de boer voor het onderhoudende gesprek. Hij stapt in zijn bestelbus. Op weg naar de volgende klant.

Drugshandelsreizigers

Leegstaande stallen, schuren en mestkelders zijn in trek bij drugscriminelen. Yannick runde in zijn criminele hoogtijdagen zeven wiethokken. De Brabantse boeren kennen deze drugshandelsreizigers inmiddels. Bijna één op de vijf weet of vermoedt dat hij wel eens door iemand is benaderd die een lege loods wilde huren om er een drugslab of hennepplantage in te beginnen. Dat bleek uit een enquête van de Brabantse Onderzoeksredactie, waarover Brabants Dagblad, Eindhovens Dagblad en BN DeStem vrijdag berichtten.

In diezelfde enquête, uitgevoerd door onderzoeksbureau AgriDirect en opgezet in samenwerking met platform voor onderzoeksjournalistiek Investico, zegt ruim 90 procent van de benaderde boeren het incident niet te hebben gemeld bij de politie. Dat mag gezien worden als een klap in het gezicht van de overheid, die juist verwoede pogingen doet om de meldingsbereidheid van de ondernemers in het buitengebied te vergroten.

,,Melding maken bij de politie? Dat komt niet in je op’’, zegt Cees van Dorp, koeienboer in Fijnaart. ,,Er is toch nog niets gebeurd? Wat moet ik dan melden? Het was een anoniem telefoontje. Of we interesse hadden om wiet te telen. Ik heb het aanbod resoluut afgewimpeld en daarna nooit meer iets gehoord.’’

Tekst gaat verder onder de podcast.

De West-Brabantse boer Kees* verhuurde zijn huis tot twee keer toe wel aan drugscriminelen. Al was dat niet bewust. Hij kreeg er een hoop gedoe mee en kreeg allesbehalve de nodige hulp van de politie. Luister zijn verhaal in onze podcast. Wil je een recensie achterlaten, of de podcast luisteren in je favoriete app? Volg ons dan op AppleGoogle of Spotify.

Verleiding

,,Ze rijden gewoon je erf op’’, zegt een ­recent gestopte veehouder uit Oost-Brabant. In een paar jaar tijd kwam dezelfde persoon drie keer langs. ,,Of ik een schuur wilde verhuren, voor zaadjes die naar Spanje moesten. Het bracht 35.000 euro per maand op.’’ Hij kwam nooit in de verleiding, maar geeft toe dat het je aan het denken zet. ,,Ik heb weleens een rekensommetje gemaakt aan de keukentafel.’’ Hij heeft nooit overwogen de politie te informeren.

Zo zijn er talloze verhalen op te halen in het buitengebied. Vrijwel allemaal anoniem, want argwaan is de tweede ­natuur van de boer geworden. Ook bij die ondernemer die bezoek kreeg van een campinggast uit de buurt. De man wilde zijn koeien zien. ,,Maar het bleek hem te gaan om de mestkelder. Hij wilde er een muurtje in bouwen en daarachter wietplantjes gaan kweken. Dat deed hij bij meer boeren in de omgeving.’’

De boer weigerde het aanbod, wilde er niets mee te maken hebben. Een melding maken deed hij niet. Niet uit angst, maar foute figuren weten wel zo dat je naar de politie bent gegaan, stellen de boeren. En je hoeft het noodlot nou ook weer niet te tarten.

‘We doppen onze eigen boontjes wel.’ Dat is de houding in het Brabants buitengebied. En die houding is voor overheidsinstanties een grote bron van zorg.

Tekst gaat verder onder het kader.

Groeiende leegstand maakt platteland aantrekkelijk voor drugscriminelen

De groeiende leegstand van Brabantse boerenstallen werkt het probleem van de drugscriminaliteit op het platteland in de hand. Nu al staat 1,4 miljoen vierkante meter agrarisch vastgoed leeg. Onderzoeker Edo Gies van Wageningen Environmental Research voorspelt dat daar de komende tien jaar nog 2,5 miljoen vierkante meter bijkomt. De verwachting is dat in 2030 een op de vier Brabantse stallen leeg staat.

Het onderzoek dateert wel van voor de stikstofcrisis.

Brabantse boeren stoppen sneller dan verwacht, met name vanwege aangescherpte milieueisen van de provinciale bestuurders. Veel boeren kunnen de investeringen die daarmee gepaard gaan niet meer ophoesten. In Brabant bepaalde de provincie dat de veestallen al in 2022 aan strengere milieuregels moeten voldoen, terwijl landelijk 2028 is afgesproken.

De provincie is nu aan het bekijken of die deadline, met het oog op de stikstofcrisis, opgeschoven moet worden.

Kijk voor meer publicaties van de ­Brabantse Onderzoeksredactie op bndestem.nl/ondermijning.

,,Boeoeoeoe’’, klinkt het doordringend van achter uit de zaal. Een van de aanwezige boeren grijpt naar zijn broekzak om de loeiende koe tot bedaren te brengen. Terwijl zijn agrarische ringtone door loeit, haast hij zich naar buiten om de ­telefoon op te nemen. Ondertussen praat Wiljan Rooijackers onverstoorbaar verder. De voormalig politieagent is in dienst van de Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland, die de strijd tegen de ondermijnende criminaliteit coördineert. Hij is naar een zaaltje in Zijtaart gekomen om de verzamelde ZLTO-leden toe te spreken over de gevaren van de criminaliteit in het buitengebied.

Doordringen

Rooijackers laat een filmpje zien, chaotisch gemonteerd en met een zware beat eronder. Het moet de kijker doordringen van de ernst van drugscriminaliteit. Hij laat postkaarten rondgaan waar een geurtje op zit. Anijslucht, die typische geur die rond een xtc-drugslab hangt. Handig om te weten. Hij laat ook foto’s zien van bijtend afval dat in een mestkelder werd gedumpt. En hij drukt de boeren op het hart: zonder u kunnen we het niet, we hebben elkaar nodig, de politie kan dit probleem niet alleen aan.

Quote

We hebben oren en ogen op het platteland nodig. Meld misstanden en verdachte situaties

Marieke Moorman, burgemeester Bernheze

,,We hebben niet achter elke boom in het buitengebied een politieagent of boa (buitengewoon opsporingsambtenaar, red.) staan’’, zegt burgemeester Marieke Moorman van Bernheze, als bestuurslid van de Taskforce verantwoordelijk voor de bestrijding van ondermijnende criminaliteit op het platteland. ,,We hebben oren en ogen op het platteland nodig. Meld misstanden en verdachte situaties’’, luidt haar dringende boodschap. Meld, meld, meld, is het mantra van Taskforce, ZLTO, politie en overheid.

De publiekscampagnes, voorlichtingsavonden en flyeracties van diverse overheidsinstanties en organisaties hebben er wel degelijk voor gezorgd dat boeren zich beter bewust zijn van de risico’s van ondermijnende drugscriminaliteit op het platteland. Niemand is meer naïef, boeren zijn beducht op ongenode gasten.

Zo ook boer Karel*. Zijn erf op het West-Brabantse platteland hangt vol met camera’s. Vanuit zijn kantoor, dat eerder oogt als een controlekamer, houdt de boer in ruste op diverse beeldschermen de buitenboel nauwlettend in de gaten. En als hij even niet kijkt, is daar altijd nog de signaalbeveiliging die piept als iemand op zijn erf komt. Karel is na 42 jaar gestopt met boeren en verhuurt sindsdien zijn landbouwschuur. Als hij ruimte vrij heeft, plaatst hij een advertentie op Marktplaats: Te huur opslagruimte voor goederen, meubels, oldtimers hobby enz. Niet voor plantjes en dergelijke en auto’s ook niet proberen.

Rare figuren

Ondanks de duidelijke tekst in de advertentie komen er soms toch rare figuren op af. ,,Dan rijden ze voor in een ­Porsche Panamera en willen ze iets ­huren voor plantjes. Of ze zeggen in de groenvoorziening te werken. Dat soort lui moet ik niet hebben. Ik zoek alleen maar saaie mensen.’’ Melding maken van ongenode gasten doet Karel niet. ,,De politie kan niets doen, die moet daders op heterdaad betrappen. Als ik meld, loop ik alleen maar risico. En ik wil geen slachtoffer worden.’’

Onderzoeksjournalist Mariëtte den Engelse vertelt over de bevindingen van de Brabantse Onderzoeks Redactie:

Precies daar wringt de schoen: in hun strijd tegen drugs roept de politie de hulp van plattelanders in, maar de boeren voelen zich op geen enkele manier gehoord of gesteund door de politie. Ze zien amper nog een agent in het buitengebied en nu verwachten de bestuurders dat zij een deel van het gat vullen. ,,De politie surveilleert nog wel’’, stelt een boer. ,,Maar als je nooit uitstapt, weet je nog niets. Toen we hier nog een eigen politiepost hadden, was er een wijkagent die iedereen kende en overal een praatje maakte. Dat geeft vertrouwen.’’

,,De groene brigades van de veldpolitie zijn helemaal ontmanteld, de jachtopzieners zijn vrijwel allemaal weg, de politie zie je amper nog’’, zegt Theo Linssen, die als advocaat veel agrariërs bijstaat. ,,De boeren zijn met steeds minder, maar de verwachting is wel dat ze als een soort onbezoldigd veldwachter de boel in de gaten houden en misstanden melden. Logisch dat een boer tot tien telt en denkt: zoek het maar uit.’’

Harder klagen

Dat er nauwelijks nog politiemensen op het platteland komen, ziet ook Maarten Brink van politievakbond ACP. Volgens hem moeten mensen veel harder klagen over het gebrek aan politie in het buitengebied. ,,De binding met de mensen op het platteland is er niet meer. Het werkgebied is zo groot dat de politie niet meer weet wat er speelt. De informatiepositie van de politie is er verslechterd’’, geeft Brink toe.

Tijdens de informatieavond in Zijtaart steekt een boerin haar hand op. ,,Ik heb op dat nummer van jullie gemeld dat er een verdacht bestelbusje voorbijkwam en een doodlopend landweggetje inreed’’, zegt ze schamper. ,,Weet je wat ik te horen kreeg? Belt u maar 112. Dat deed ik. 112 zei: gaat u maar naar buiten en schrijft u het nummerbord op als ze weer terugrijden.’’ Het was midden in de nacht en de boerin was alleen thuis. ,,Ik ga toch niet buiten posten? Ik kijk wel uit.’’

Een andere agrariër ging van het kastje naar de muur toen hij een drugsdumping meldde bij de gemeente. ,,Dat is niet ons pakkie-an, kreeg ik te horen. Het afval lag op grond van de provincie.’’

Praatje

Vroeger hadden agenten nog weleens contact met agrariërs, gewoon om een praatje te maken. Dan konden dit soort voorvallen ter sprake worden gebracht en voelden mensen zich in ieder geval gehoord. Nu zijn de ervaringen die de boeren met de politie hebben vaak negatief, agressief en hard.

Varkenshouder Kees* uit West-Brabant kan daarover meepraten. Hij heeft naast zijn bedrijf een huis gebouwd waarin hij na zijn pensioen wil gaan wonen. Tot die tijd verhuurt hij het pand via een makelaar. Maar op een ochtend staan er allemaal politieauto’s voor de deur. In de woning blijkt, tot schrik van de boer, een hennepkwekerij te zitten. Hij weet niet wat hem overkomt. Wanneer hij zich meldt als eigenaar van het pand bijt een agent hem toe: ,,Wat heb je verder allemaal nog in je stallen staan? Dat gaat wel lekker hier zo.’’

Quote

‘Wie denk jij wel dat je bent dat je zomaar iemand kan beschuldigen?’, kreeg ik te horen. De politie laat je gewoon verrekken

Varkenshouder Kees

,,Hoe haalt zo’n agent het in zijn hoofd om dat te zeggen?’’, briest de boer. ,,Eerlijkheid duurt bij mij het langst.’’ Als hij een paar jaar later zelf twijfels heeft bij een huurder neemt hij direct contact op met de politie, maar tevergeefs. ,,‘Wie denk jij wel dat je bent dat je zomaar iemand kan beschuldigen?’, kreeg ik te horen. De politie laat je gewoon verrekken. Tenzij ze je moeten hebben natuurlijk. Als mijn mestkar een druppel lekt, dan heb ik meteen een fikse boete aan mijn broek. Dan is de politie er zo bij.’’

Crimineel

Er zijn veel van zulke ervaringen. Zoals bij die varkensboer bij wie de politie binnenvalt omdat er een ‘zuigend en zoemend geluid is waargenomen dat zou kunnen duiden op een drugslab’. Bij afwezigheid van de boer gaat de politie op eigen houtje de stal binnen. Zonder beschermende kleding, terwijl dat uit oogpunt van hygiëne verplicht is. Een drugslab treffen de agenten niet aan, wel enkele biggen die er wat te mager uitzien. De politie schakelt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit in. De boer krijgt 1500 euro boete. ,,Terwijl de dierenarts bevestigde dat er slechte biggen waren geleverd’’, vertelt de zus van de boer. Die heeft zelf geen tijd voor een gesprek. ,,Hij werkt keihard om zijn hoofd boven water te houden. Mijn broer voelde zich als een crimineel behandeld. Het heeft de hele familie diep geraakt.’’

Tekst gaat verder onder de foto.

Volledig scherm
Etten-Leur - 2-10-2019 - Foto: Pix4Profs/Marcel Otterspeer - Met wijkagent Bas van de Moezel op pad in buitengebied, om agrariërs te bezoeken en ze te informeren over en vragen naar signalen van drugscriminaliteit. © Pix4Profs/Marcel Otterspeer

Boeren vormen een kwetsbare groep. Figuren als Yannick rijden niet voor niets met een bestelbus door het buitengebied op zoek naar lege schuren. Hoe groot die kwetsbare groep is, is niet duidelijk. Feit is wel dat veel agrariërs tot hun nek in de schulden zitten. Maar daarover praten, doen ze niet makkelijk. ,,Zelfs voor de eigen familie proberen ze het vaak verborgen te houden. Ze schamen zich om te erkennen dat het niet goed gaat’’, zegt de Wageningse onderzoeker Edo Gies. ,,Als je zo diep in de penarie zit, ben je eerder vatbaar voor criminele verleidingen.’’

En wie eenmaal in criminele activiteiten verstrikt raakt, heeft levenslang, zo vertelt een veroordeelde Brabantse boer. ,,Je hele sociale leven is in een keer kapot. Al onze vrienden zijn we kwijtgeraakt. Vroeger hadden we ‘tig’ verjaardagen in een jaar, nu geen een meer.’’

Wantrouwen

Een rondgang over het Brabants platteland leert dat er bij boeren een diepgeworteld wantrouwen zit jegens de overheid. Ze zijn het openbaar bestuur beu. Ze zuchten onder de regeldruk en voelen zich in de steek gelaten. Helemaal nu hun erven de zwartepiet in de stikstofcrisis krijgen toegespeeld. In hun isolement voelen ze zich niet geroepen om dienst te doen als oren en ogen van een overheid die zo op hun ziel trapt. Ze hebben ook wel wat anders aan hun hoofd dan drugscriminelen.

Op de ZLTO-bijeenkomst in Zijtaart wordt dat door een van de aanwezige boeren treffend onderstreept. ,,Ik vrees het beleid van de provincie meer dan de drugscriminaliteit’’, zegt hij. Een collega vat het probleem nog krachtiger samen: ,,Ze pakken wel de boeren, maar niet de boeven.’’

*Yannick, Karel en Kees zijn gefingeerde namen. De echte namen zijn bij de hoofdredactie bekend.

Volledig scherm
© BD

De publicaties van de Brabantse Onderzoeksredactie komen tot stand met steun van het Stimuleringsfonds voor de journalistiek.