Julio Poch overweegt Nederlandse staat aan te klagen

VideoEen emotionele Julio Poch vertelde zojuist op Schiphol aan de pers over zijn gevangenschap in Argentinië. ,,Acht jaar, twee maanden en zeven dagen was ik niet in staat om terug naar huis te keren. Eindelijk ben ik vandaag thuis. Ik wil mijn vreugde en blijdschap met jullie delen." Zijn advocaat maakte bekend dat de Argentijns-Nederlandse ex-piloot een procedure tegen de Nederlandse staat overweegt.  

Volledig scherm
Julio Poch op Schiphol, geflankeerd door zijn dochter Alejandra en zijn echtgenote Grethe. © ANP

De persconferentie op de luchthaven was emotioneel. Pochs dochter Alejandra huilde toen haar vader aangaf zijn kleinkinderen te willen leren kennen en met hen kerst te willen vieren. Hij zette vandaag voor het eerst sinds 2009 weer voet op Nederlandse bodem.

De oud-piloot van Transavia gaf aan zich Nederlander te voelen en is dankbaar terug te zijn. Hij bedankte familie, vrienden, oud-collega's en bekenden voor alle steun tijdens al die jaren. Op de vraag hoe hij die acht jaar in de gevangenis doorkwam, zei hij: ,,Ik keek het per dag aan."

Vrijspraak

Volledig scherm
© ANP

Poch werd vorige week na een slepende rechtszaak vrijgesproken van het uitvoeren van dodenvluchten tijdens de dictatuur van generaal Jorge Videla. Tegen zijn vrijspraak is door de Argentijnse justitie hoger beroep aangetekend, maar Poch mag dat in Nederland afwachten.

Hij bezocht zijn moeder in Argentinië en vloog een week na de veelbesproken zitting terug naar Nederland. De oud-piloot vloog niet direct vanuit Argentinië terug, maar via São Paulo in Brazilië. Dat deed hij om rustig anoniem naar Nederland te kunnen vliegen, vertelden zijn advocaten. Van vluchten was geen sprake, de Argentijnse rechter heeft zijn vertrek goedgekeurd, aldus de verdediging.

'Ergste nacht uit mijn leven'

Poch deed zijn persconferentie vandaag in het Engels. Behalve zijn jaren in gevangenschap kwam ook zijn aanhouding in Spanje in 2009, na een tip van justitie in Nederland, aan de orde. Poch over die aanhouding op het vliegveld van Valencia: ,,Ik beleefde een erg zware nacht in de cel. De zwaarste in mijn leven. Toch dacht ik na die aanhouding steeds: 'Ik kom vrij, het duurt vast een paar uur'." Spanje leverde hem uiteindelijk uit aan Argentinië. 

Aan die grote 'nachtmerrie' lag volgens Poch een misverstand ten grondslag. Hij was opgepakt op basis van verklaringen die collega's van hem bij Transavia hadden gedaan. In 2003 zou hij op Bali hebben gezegd dat hij had meegewerkt aan de 'dodenvluchten' veertig jaar geleden. Maar iedereen heeft een andere herinnering van die uitspraken, zei Poch. Later tijdens het proces kwamen oud-collega's erop terug. Maar enkele anderen hielden het vol. Poch haat ze niet, maar betreurt het dat zij later niet konden toegeven dat ze fout zaten. Hij staat wel open voor een ontmoeting later, zei hij. Hij kreeg al een aanbod van een van hen. 

Geduld

In de gevangenis daar werkte Poch aan zijn verdediging. ,,De belangrijkste les die ik in al die jaren gevangenschap heb geleerd is geduld te hebben." Hij zegt het afschuwelijk te vinden wat zich heeft afgespeeld ten tijde van het Videla-regime in Argentinië en dat er zo veel bloed is vergoten. Zelf twijfelde hij niet aan vrijspraak. ,,Die verdiende ik vanaf dag één. Maar er zit een politiek element in dit soort zaken." Dat het uiteindelijk zo lang zou duren, kon hij ook niet bevroeden.

Rol Nederland

Volgens zijn advocaat Geert-Jan Knoops deugt er niet veel van het onderzoek  dat de basis vormde voor de arrestatie van Poch. ,,Ontlastend materiaal werd daarbij genegeerd." 

Poch en Knoops benadrukten dat de drie Argentijnse rechters unaniem waren in hun besluit voor vrijspraak. In het Zuid-Amerikaanse land moeten verdachten hun onschuld aantonen, niet omgekeerd zoals in Nederland waar het OM de schuld moet aantonen, zei Poch. Belangrijk is dus dat de rechters overtuigd zijn van de bewijzen die waren aangedragen om zijn onschuld aan te tonen, zei Knoops. Mede om die reden zou Poch door de Argentijnse rechtbank unaniem zijn vrijgesproken. Een eventueel hoger beroep in Argentinië zien Poch en zijn advocaat dan ook met vertrouwen tegemoet.

Knoops stelt dat de stelling van de Nederlandse Staat dat zij verplicht was mee te werken aan het verstrekken van de vluchtgegevens van piloot Poch, geen steun vindt in het internationaal recht. Het delen van die vluchtgegevens zorgde ervoor dat Poch in Spanje kon worden opgepakt. Dat land heeft wel een uitleveringsverdrag met Argentinië, Nederland niet.

Procedure

Volgens de advocaat hield Nederland de logboeken die Poch zouden vrijspreken van betrokkenheid bij de 'vluchten des doods' aanvankelijk achter. De rol van Nederland in de aanhouding van zijn cliënt maakt dat het team van advocaten nu bekijkt of er actie wordt ondernomen richting Nederland. Een procedure tegen de staat ligt in de rede, aldus Knoops. Begin volgend jaar wordt hierover meer duidelijkheid verschaft. Eerst moeten de mogelijkheden daartoe worden onderzocht.

Poch liet weten dat hij nooit enig excuus van de Nederlandse staat heeft ontvangen. ,,Dat zou ik graag willen, maar het is de vraag of dat ooit gaat gebeuren."

Lees hieronder het twitterverslag van verslaggever Carla van der Wal. Zij was bij de persconferentie aanwezig. Het artikel loopt door onder de tweets.

Ontkend

De ex-piloot heeft altijd ontkend dat hij aan de 'vluchten des doods' heeft meegewerkt. Het Argentijnse Openbaar Ministerie eiste twee jaar geleden levenslang tegen hem. Volgens het OM was Poch betrokken bij het laten verdwijnen van circa 4.000 tegenstanders van het militaire regime in Argentinië in de periode 1976-1983. De slachtoffers werden verdoofd uit vliegtuigen gegooid boven de Río de la Plata of de Atlantische Oceaan. Dat gebeurde vanuit de marineschool (ESMA) in Buenos Aires.

In het monsterproces werden vorige week in totaal 29 verdachten tot levenslang veroordeeld. Zes andere verdachten, onder wie Poch, werden vrijgesproken. Het was voor Poch alles of niets: de rechtbank sprak hem vrij, maar was dat niet gebeurd, dan had hij levenslang kunnen krijgen.

Zaak tegen Poch kwam aan het rollen in 2009


Hieronder een chronologisch overzicht van de gebeurtenissen:

2006: Bij luchtvaartmaatschappij Transavia komt een melding binnen dat Poch jaren geleden tegen collega's op Bali zou hebben gezegd dat hij betrokken was bij dodenvluchten, waarbij politieke tegenstanders van de Argentijnse militaire dictatuur (1976-1983) in dat land vanuit vliegtuigen in zee werden gegooid. Transavia onderzocht deze verklaringen in 2006, maar beschouwde ze als borrelpraat. Het Openbaar Ministerie (OM) had hier echter wel oren naar.

2008: Piloten van Transavia vertellen de nationale recherche over de uitlatingen van Poch.

2009: Poch staat op het punt voorafgaand aan zijn pensioen zijn allerlaatste vlucht uit te voeren, als hij op het vliegveld van het Spaanse Valencia wordt opgepakt. Poch wordt ervan verdacht zogenoemde dodenvluchten te hebben uitgevoerd. In het Noord-Hollandse dorpje Zuidschermer wordt het huis van de verkeersvlieger doorzocht.

2010: Poch wordt door Spanje uitgeleverd aan Argentinië. Twee dagen later ontkent hij voor een Argentijnse rechter iedere betrokkenheid bij de 'vluchten des doods'. De ex-piloot komt op borgtocht vrij.

De rechters bepalen later dat jaar dat de aanklagers hun werk moeten overdoen, omdat in hun aanklachten niet werd aangetoond dat Poch iets te maken heeft met de misdaden.

2011: De advocaten van Poch zijn ervan overtuigd dat hun cliënt definitief vrijkomt. Hun enthousiasme is gevoed door getuigenverhoren die in de twee voorgaande weken in Nederland zijn gehouden. Er zijn twaalf getuigen gehoord, onder wie vier Transavia-collega's.

Poch zit medio 2011 echter weer in een Argentijnse cel. Zijn advocaat Geert-Jan Knoops spreekt van een 'onbegrijpelijke beslissing'. Een Argentijnse onderzoeksrechter bepaalt daarop dat justitie voldoende bewijs heeft verzameld tegen Poch. Hij zou verantwoordelijk zijn voor de vrijheidsberoving van 41 mensen. Poch kan daarom voor een rechter worden gebracht.

2012: Het proces tegen de verdachten van misdaden tegen de menselijkheid tijdens de militaire dictatuur in Argentinië gaat van start.

2013: Poch probeert met een urenlange verklaring in de rechtbank zijn onschuld te bepleiten. De rechtbank gaat hierin niet mee en besluit dat de piloot vast moet blijven zitten. Hij is 'zeer gefrustreerd en verbitterd' dat de rechters zijn vrijlatingsverzoek hebben afgewezen.

2015: Het Argentijnse Openbaar Ministerie eist levenslang tegen Poch wegens betrokkenheid bij dodenvluchten.

2017: Poch, inmiddels 65 jaar oud, wordt door de rechtbank in Buenos Aires vrijgesproken. Na acht jaar in de Argentijnse cel te hebben gezeten, komt Poch vrij. Hij vertrekt uit Argentinië en komt aan in Nederland. Justitie in Argentinië gaat in hoger beroep tegen de vrijspraak, maar Poch mag dat in Nederland afwachten.

Bekijk hieronder beelden van de rechtszaak tegen Julio Poch.