Volledig scherm
Stuntteam van de Franse Luchtmacht tijdens formatievliegen in Volkel. © Peter van Huijkelom

Formatievliegen gaat (bijna) altijd goed in Nederland

In Nederland gebeuren nauwelijks ernstige ongelukken tijdens formatievliegen. De Onderzoeksraad Voor Veiligheid (OVV) onderzocht de afgelopen twintig jaar zes incidenten die (in)direct met formatievliegen te maken hadden. 

Dat het vrijdagmiddag toch zo fout kon gaan met twee vliegtuigjes boven West-Brabant, is voor luchtvaartkenners nog een raadsel. De twee dodelijke slachtoffers waren ervaren vliegers en kwamen elke vrijdag formatievliegen. Ze vlogen in historische vliegtuigen, afkomstig van het naast Breda International Airport gelegen Vliegend Museum Seppe. 

,,Voor formatievliegen gelden speciale regels die je zeer regelmatig moet trainen. Zeker het dicht bij elkaar vliegen vereist een gedegen aanpak, dat doe je niet zomaar. Als dit zeer ervaren mannen waren, vraag ik me echt af wat er is misgegaan. Ik kan me van de laatste vijf jaar geen ernstige incidenten met formatievliegen in ons land herinneren. Het aantal luchtvaartincidenten in Nederland is sowieso ongekend laag’’, aldus Michaël Tefsen van luchtvaartvereniging KNVvL

Belgische Luchtmacht

De afgelopen twintig jaar vielen er zes doden tijdens formatievluchten. Naast het ongeluk van vrijdag, kwamen er in 1999 in de omgeving van Sellingen (Groningen) twee mannen om tijdens een botsing tussen een F-16 van de Belgische Luchtmacht en een Nederlands zweefvliegtuigje. Het militaire toestel vloog in formatie met een andere F-16 toen het ongeluk gebeurde. 

Drie jaar later, in april 2002, ging het opnieuw mis en waren er wederom twee doden te betreuren. Tijdens een navigatievlucht op lage hoogte van drie F-16's van de Koninklijke Luchtmacht -afkomstig van vliegbasis Twenthe- kwam een van de toestellen in botsing met een vliegtuigje dat was vertrokken van vliegveld Seppe (het huidige Breda International Airport). De twee inzittenden van dit vliegtuig kwamen bij de crash om het leven. De vlieger van de F-16 kon zich met zijn schietstoel in veiligheid brengen. 

De afgelopen zeventien jaar vonden er in ons land dus geen formatie-ongevallen met ernstige afloop plaats. Tot deze vrijdag. Wel waren er de laatste tijd een paar opvallende incidenten. Zo schoot een paar maanden geleden,  op 3 april, in Oostwold een Yak-52 vliegtuig van de landingsbaan. Dit toestel kwam terug van een formatietraining met drie andere Yak-52-toestellen. Hierbij vielen geen gewonden. 

Stuurloze jet

Een andere opvallende gebeurtenis was de crash van de Zwitserse F-5E in het Friese Bitgum. Op 9 juni 2016 boorde een brandende en stuurloze jet zich op enkele tientallen meters van de woning van de familie Vink in de grond. De schietstoel en de piloot kwamen zelfs letterlijk in de kas terecht waar de familie doorgaans aan het werk is. De F-5E van het stuntteam Patrouille Suisse was aan het trainen voor de Luchtmachtdagen in Leeuwarden en kwam in de lucht in botsing met een ander toestel van het team. Daarna stortte het neer, de piloot kwam met de schrik vrij. 

Volledig scherm
Hulpdiensten doen onderzoek bij de woning in Bitgum waar drie jaar geleden een Zwitserse straaljager neerstortte. © anp

De OVV onderzocht ook een incident dat in september 2012 plaatsvond. Een Aero L-39C Albatros vloog in een formatie van zeven vliegtuigen die onderweg was van Den Helder Airport naar vliegbasis Kleine Brogel in België. Nabij Valkenswaard ondervond de piloot motorproblemen, waarna hij en de tweede inzittende het toestel verlieten met behulp van de schietstoel. Het toestel kwam in een veld terecht en werd totaal vernield. Beide inzittenden bleven ongedeerd.

Als we kijken naar alle incidenten en ongevallen met vliegtuigen, doen zich jaarlijks ruim 25 ongelukken en incidenten voor die zo ernstig zijn dat de OVV ze onderzoekt. De crash van vrijdag is het eerste dodelijke vliegtuigongeval van dit jaar. 

Ongekend laag

Volgens Tefsen van de KNVvL is het aantal ongevallen in Nederland ondanks het drukke luchtruim ‘ongekend laag’. ,,Juist doordat we een zeer gecompliceerd luchtruim hebben, zijn de meeste vliegeniers extra alert. De afgelopen jaren is het aantal ongelukken redelijk stabiel, dieptepunt was 2012 met 39 ongevallen. Uit uitgebreid OVV-onderzoek bleek dat bij de meeste incidenten in dat jaar vlieginstructeurs waren betrokken. Dat was een flinke wake-upcall, want zeker in de luchtvaart mag er geen laksheid ontstaan.’’

Eind maart besloot de Luchtverkeersleiding Nederland overigens in een straal van vijftien kilometer rondom Schiphol de vrije sportvliegerij aan banden te leggen. Het aantal keren dat sportvliegers rondom de nationale luchthaven te dicht bij volgepakte verkeersvliegtuigen kwamen, werd zo alarmerend groot dat deze maatregel is genomen.