Een potvis ontleden is mooi werk, maar wel héél erg goor

VIDEOHet is misschien wel het goorste klusje dat er bestaat: het ontleden van een dode potvis. Want ga er maar eens aan staan: duizenden kilo's vet, bloed, bot, huid en gestold bindweefsel. En de geur? Die is onbeschrijfelijk smerig en trekt tot diep in de poriën. En tóch zijn de leden van het 'potvissnijteam' maar wat blij met hun bijzondere werk. 

Vorige week vrijdag spoelde er op het strand bij Domburg een mannelijke potvis van zo'n 13,5 meter aan. Het dier overleefde het niet, het stierf op het strand. Maar zo'n enorm dier kun je natuurlijk niet laten liggen, dus was het zaak om het te ontleden. Dat gebeurt in Harlingen, zo'n 280 kilometer verderop. Het dier werd daarom op het strand in stukken gesneden en over de weg naar Friesland vervoerd, waar het in een soort betonnen bak werd gelegd. Klaar om te ontbenen.

Collectiebeheerder Ronald de Ruiter van Naturalis is een van de mensen die zich de afgelopen dagen letterlijk op de potvis heeft gestort. ,,Het is ontzettend zwaar werk. Je moet er wel uithoudingsvermogen voor hebben, en natuurlijk tegen de stank kunnen." Want feit is: lekker ruikt de potvis bij lange na niet. ,,Het stinkt énorm. Een moeilijk te beschrijven geur; het is weeïg, een beetje zoetig. Het ruikt naar de dood en naar rottend vlees. De geur is heel doordringend."

Volledig scherm
© Naturalis

Lagen met kleding

De medewerkers van Naturalis beginnen dan ook niet zomaar aan het ontleden van het meterslange dier. ,,We hebben oude kleren aan, met daaroverheen een soort wit CSI-pak. Daar weer overheen zit een soort regenoverall, en we dragen twee paar handschoenen. De geur van de walvis is alleen zó doordringend dat die helemaal in je poriën kruipt. Die trekt pas na enkele dagen weg."

Naast de enorme stank levert de dode potvis ook een hoop troep op. ,,Er ligt hier een ontzettend smerige derrie, vol met vet, vlees, vel en hompen spek. Gewoon heel erg vies." Toch is het maar wat mooi om dit werk te doen, vertelt De Ruiter. ,,Het werk geeft ons een dubbel gevoel. Want het liefst zien wij de dieren zwemmen en hopen we dat ze niet de verkeerde afslag nemen waardoor ze op het strand belanden. Het zijn prachtige dieren. Maar als ze dan toch op het strand belanden, dan is het ontleden van een dergelijk dier bijzonder werk. Hoe smerig het is ook. Het dier geeft ons inzicht in bijvoorbeeld de evolutie van de walvis, en de invloed van het klimaat. Als er een potvis aanspoelt, dan gaat ons hart toch wel wat sneller kloppen."

Vandaag hopen de 'beenders' van het potvisteam klaar te zijn met het ontleden. Het laatste vlees dat nog aan de botten zit, wordt met behulp van een speciale emulsie van de botten geweekt, waarna het skelet wordt opgezet. Het vlees verdwijnt naar een afvalverwerker, waar het wordt verbrand. ,,Dat levert weer energie op. Verder kun je er niks mee. Het is dood, rottend vlees." 

Voor het team is het vandaag dus nog even doorwerken. ,,Vooral het bindweefsel dat in de bult op de kop van de walvis zit, is veel werk om op te ruimen. Als het dier leeft, is het vloeibaar, maar daarna stolt het en krijgt het een samenstelling die op kaarsvet lijkt. Vroeger werden er ook daadwerkelijk kaarsen van gemaakt." 

Volledig scherm
Het uitbenen is een loodzware klus. © Naturalis
Volledig scherm
De medewerkers staan vaak tot hun enkels in de derrie. © Naturalis