Gemartelde pater Anselmus Musters uit Ossendrecht herleeft als oorlogsheld

LONGREADOSSENDRECHT - In het Vaticaan had zijn rouwdienst al plaatsgevonden toen pater Anselmus Musters uit Ossendrecht in juni 1944 weer opdook in het pas bevrijde Rome. Levend, maar niet wel, na martelingen door de Gestapo. Aan de verzetsheld, die ontsnapte aan de SS op transport richting concentratiekamp, is in Ossendrecht nu een expositie gewijd.

Lang bleef het levensverhaal van Antoon Musters (1914-1986) onontdekt. Tot filmmaker John van Dooren, immer speurend in de historie van zijn geboortedorp Ossendrecht, zich prettig prikte aan een speld in een hooiberg. ,,Eind 2015 stuitte ik op een berichtje uit het Leidsch Dagblad van 1945." 

Volledig scherm
Pater Anselmus Musters uit Ossendrecht (1914-1986) als jonge priester. © familie Musters/Raaijmakers

De tekst was intrigerend: ,,Anselmus, door de Duitschers gearresteerd en omtrent wien men in de meening verkeerde, dat hij was gefusilleerd, heeft Zondag in Ossendrecht zijn eerste Heilige Mis opgedragen. De doodgewaande neomist wist in Juli 1944 uit de handen der SS-lieden te ontsnappen."

Curieus genoeg bleek die dorpsgenoot zelfs voor hem en mede-historicus Jac van de Bussche een nobele onbekende. ,,Jac wist alleen iets van die propvolle mis, niet van de persoon." Maar Van Dooren voelde dat hij iets bijzonders op het spoor was. ,,Dat gaf een kick." En energie voor een zoektocht.

Volledig scherm
Over de Rome Escape Line zijn meerdere boeken en films verschenen. © Peter de Brie

Van Dooren ontdekte al googelend het boek 'De Monsignore en de Nazi', over de Ierse priester Hugh O'Flaherty die vanuit het Vaticaan via listen en vermommingen zeker 6500 joden, burgers en krijgsgevangen uit Duitse handen wist te redden, gesteund door de Engelse militair Sam Derry én Anselmus. ,,Het was pas in mei 2015 uitgebracht. Alsof het zo moest zijn. Anselmus komt er ook in voor."

Ontsnappingen organiseren via deze Rome Escape Line, een verhaal dat in 1983 verfilmd is als 'The Scarlet and The Black' met Gregory Peck, bleek niet zonder risico. Als lid van de verzetsbeweging wist Musters, die in 1940 te Rome tot priester was gewijd en de naam Anselmus aannam, dat hij in de gaten werd gehouden. 

Quote

Er zijn nogal wat 'Mustersen' in Ossend­recht, dus ben ik gewoon maar rond gaan bellen

Dorpshistoricus John van Dooren

,,Ik zorgde dat ik geen namen of adressen bij me droeg die belastend konden zijn", schreef Anselmus. Op 1 mei 1944 vluchtte hij een kerk in om aan arrestatie te ontkomen. ,,Jullie hebben het recht niet hier binnen te stormen." Maar de zwaar bewapende SS'ers sloegen hem neer en gooiden hem in de Via Tasso-gevangenis.

Volledig scherm
De expositie over Anselmus Musters kwam tot stand via (vlnr) Jan Luysterburg van de heemkundekring, dorpshistoricus John van Dooren, Anselmus' nicht en neef Ria en Louis Raaijmakers en Cees van Nijnatten, echtgenoot van Ria. Broer Jac Raaijmakers ontbreekt op de foto. © peter van trijen/pix4profs

Hoe het hem verging, werd stukje bij beetje duidelijk nadat Van Dooren familie van Anselmus op wist te sporen. ,,Er zijn nogal wat 'Mustersen' in Ossendrecht, ik ben maar rond gaan bellen." Zo belandde hij bij Jac, Louis en Ria Raaijmakers, kinderen van de enige zus van Anselmus, wiens beide broers ook priester waren.

Quote

In de doos op mijn zolder zat een dagboekver­slag dat Anselmus in de gevangenis schreef

Louis Raaijmakers, neef van Anselmus Musters

,,Ik had nog een doos op zolder met spullen van Anselmus", vertelt neef Louis Raaijmakers. ,,Het idee was daar ooit nog eens in te duiken." Dat raakte nu in een stroomversnelling. ,,Er zat een dagboekverslag bij uit de gevangenis. In het Frans, een van de zeven talen die hij beheerste.  Zo bleek dat ome Toon echt iets bijzonders had meegemaakt."

Anselmus, 29 toen, werd geketend in een cel van 1,5 bij 3 meter gesmeten en elke dag verhoord en geslagen door de Gestapo, die hem aanzag voor Sam Derry, het militaire brein achter de verzetsgroep.  Helene Ten Cate-Brouwer, de Nederlandse maitresse van Gestapo-hoofd Kappler, werd erbij gehaald om zijn identiteit in twijfel te trekken.

Quote

De kogel is een te zachte dood voor jou. Jij moet de zweep krijgen

Gestapo-officier tegen Anselmus Musters

,,Ik antwoord dat ze moeten informeren in mijn dorp Ossendrecht, waar zeven families de naam Musters dragen", tekende Anselmus op. Ten Cate kreeg overigens excuses van de Gestapo omdat ze getuige was van de folteringen. ,,Dat weten we uit een dossier van de Britse inlichtingendienst MI5", zegt Raaijmakers.

Anselmus liet echter niets los over alle mensen, routes en onderduikadressen die hij kende. ,,De kogel is een te zachte dood voor jou. Jij moet de zweep krijgen", beet de Gestapo hem toe na een mislukte vluchtpoging. Aldus geschiedde. Maar de priester gaf geen krimp. 

Na 21 dagen martelen gaven de Duitsers het vruchteloze verhoor op. Anselmus werd op de trein gezet, enkeltje concentratiekamp. In het Vaticaan was een verhaal over zijn executie aanleiding voor een rouwdienst. 

Deportatietrein

Echter, bij een stop van de deportatietrein in Florence op 5 juni klom Anselmus uit een wc-raampje van het nachtverblijf, liet zich vallen op een balkon en ontkwam met hulp van een Italiaanse vrouw. In de loop van juli meldde hij zich tot ieders verbazing in het Vaticaan, waar O'Flaherty zijn bizarre verhaal aanhoorde.

Quote

Mij was geleerd 'Heeroom' te zeggen, maar hij was heel modern en vond het zelf prima als ik gewoon 'oom' zei

Ria van Nijnatten, nicht van Anselmus

Een verhaal dat voor zijn familie nog lang niet af is. Ze spitten al in nationale archieven en die van het NIOD, het Vaticaan en de Via Tasso-gevangenis en graven voort. Van Dooren: ,,Ze kunnen zo bij Interpol gaan werken." De omgewoelde geschiedenis brengt ook herinneringen boven.

,,Als klein meisje moest ik 'Heeroom' zeggen, maar zelf vond hij het prima als ik gewoon 'oom' zei", vertelt nicht Ria. ,,Hij was heel modern, zijn tijd ver vooruit." Zijn band met Ossendrecht bleef. ,,Liefst kwam hij op familiebezoek als zijn broers ook thuis waren. Dan had hij steevast contact met Dien Mous en dokter Edixhoven. Bij hem logeerde hij dan vaak."

Volledig scherm
Pastoor Anselmus Musters uit Ossendrecht tijdens een processie-optocht in het plaatsje Sonvico (Italiaans Zwitserland) © Familie Musters/Raaijmakers

De ontberingen die ome Toon doorstond, dringen nu pas door. ,,Bij ons was alleen bekend dat hij ontsnapt was, maar niets over martelingen of die Rome Escape Line. Daar is thuis nooit over gesproken", stelt Ria. ,,We wisten wel dat hij er blijvende gezondheidsklachten aan over had gehouden."

Expositie in museum Den Aanwas


In streekmuseum Den Aanwas te Ossendrecht loopt vanaf zondag een thematentoonstelling over Anselmus Musters. Van de Ossendrechtse pater die in Rome tijdens WOII als verzetsheld gemarteld werd door de Duitsers, zijn vele foto's, documenten en boeken te zien. Wethouder Martin Groffen verricht vandaag om 14.00 uur de officiële opening. De expositie is morgen van 13.30 tot 16.30 uur gratis geopend voor het publiek. Dat blijft zo tot eind oktober, elke tweede en vierde zondag van de maand. Van Dooren en de familie geven zondag 22 april van 10.00 tot 12.30 uur bij Hotel Dekkers in Ossendrecht ook een vrij toegankelijke voordracht over Anselmus.

Ria's echtgenoot Cees van Nijnatten maakte een website over Anselmus, die weer nieuwe inzichten oplevert. ,,Ik ben zelfs benaderd door een zoon van een SS'er die in Rome zat. Hij vroeg heel timide hoe we aan het MI5-dossier van de verhoren met Ten Cate waren gekomen."

Anselmus kende geen haat. ,,Hij vergaf zijn vijanden", zegt Louis Raaijmakers. Hij wijst op de bundel 'Jonge Bloei', met eigen gedichten van de priester. Een strofe: ,,Wie aan vele droeve dingen, uren, dagen en tijden geen verbitterde herinnering bewaart, heeft voor zichzelf en voor zijn lijden vernieuwd leed al uitgespaard."

Quote

Ik ben zelfs benaderd door een zoon van een SS'er die vroeg hoe we aan het MI5-dos­sier over Anselmus' verhoor kwamen

Cees van Nijnatten, maker website over Anselmus

Zo kon het dat Musters, na standplaatsen in Italiaans-Zwitserland en Duitsland, in 1974 pastoraal werk doen in Sönnern bij Werl op het Duitse platteland, waar hij in 1986 aan een hartinfarct overleed en werd begraven.

,,Als familie treden we nu in zijn voetsporen", zegt Van Nijnatten. ,,We waren al bij het Vaticaan te gast en gaan nu naar de school in Florence waaruit hij ontsnapte en naar San Gimignano waar hij enige tijd verbleef om te herstellen." Zelfs de'Reisgids van de bedevaart naar Cascia-Rome-Genazzano' die Anselmus ooit schreef, komt van pas, zegt Ria: ,,Onze broer Jac gaat die route rijden met de caravan."

Het leven van Anselmus Musters


Antoon Musters wordt in 1914 geboren als tweede zoon van Louis Musters en Isabella Wierickx uit Ossendrecht. Na het seminarie in Haastrecht, treedt hij in 1934 te Gent toe tot de Augustijner orde. In mei 1940 wordt hij in Rome tot priester gewijd en kiest de naam Anselmus. In 1942 promoveert hij cum laude tot doctor in de theologie. Vanuit het Vaticaan helpt hij met de Rome Escape Line zo'n 6500 mensen te ontsnappen aan de Duitsers. Die arresteren en martelen hem in 1944, maar hij blijft zwijgen en ontsnapt. Na de oorlog wordt hij voor zijn verzetsdaden onderscheiden door de Italiaanse en de Britse overheid. Musters, tevens professor in de filosofie en schrijver/dichter, werkt later in parochies in Zwitserland en Duitsland, waar hij in 1986 te Sönnern overlijdt en wordt begraven.

BN DeStem gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

In samenwerking met indebuurt Bergen op Zoom