Volledig scherm
De protestantse kerk in de Zuidwesthoek telt zo'n 500 leden. Dominee Klaas Vos: 'Het is een levende gemeenschap. Natuurlijk hebben we ook last van vergrijzing, maar gelukkig komt er af en toe een jong gezin bij.'

Een PKN-kerk avant la lettre

Waar protestanten berucht zijn om hun vele kerkscheuringen, werkten ze in de Zuidwesthoek van Brabant al vroeg samen.

Zoals vrijwel nergens op de zandgrond in Brabant heeft het protestantse geloof ook in de Zuidwesthoek niet echt wortel geschoten. Toch hebben er altijd wel enkele protestantse families gewoond, vooral in Ossendrecht en Woensdrecht. "Die hadden een haventje aan de Schelde en ze lagen tussen Antwerpen en Bergen op Zoom.



Dat waren tijdens de reformatie protestantse bolwerken. Na de val van Antwerpen in 1585 zijn de protestanten naar het noorden gevlucht en het kan best zijn dat er daarvan enkele zijn blijven hangen in Ossendrecht en Woensdrecht", zegt dominee Klaas Vos.



Aan de Rijzendeweg in Woensdrecht ligt nog een oud protestants kerkhofje, het enige overblijfsel van de Stompe Torenkerk, waarvan de laatste resten tijdens de Tweede Wereldoorlog werden verwoest. Het kerkhofje wordt al sinds 1967 niet meer gebruikt, maar het is nog wel altijd in bezit van de protestantse kerk. Vos: "En het wordt ook nog steeds door mensen van ons onderhouden."



In Ossendrecht, meer bepaald aan de Dorpsstraat, staat de uit 1798 daterende protestantse kerk. Dat gebouwtje kwam er toen de protestanten onder invloed van de Franse tijd de oude katholieke kerk, die ze zich in de reformatie hadden toegeëigend, weer moesten teruggeven aan de katholieke meerderheid.



Die oude katholieke kerk stond op de plek waar nu de huidige katholieke Gertrudiskerk staat. Het protestantse kerkje ziet er niet uit als een gebedshuis. Het heeft geen toren, alleen een klokkenstoel die lange tijd onzichtbaar achter de kerk stond.



Tegenwoordig staat die weer naast de kerk, samen met het oorlogsmonument van Ossendrecht. Het is een kerk en pastorie ineen. "Eigenlijk heel praktisch en gebouwd naar behoefte, want groot is de protestantse gemeente hier nooit geweest"



Ook Putte heeft ooit een protestantse kerk gehad. Het enige dat daar nog aan herinnert, is het monument van de Antwerpse schilder Jacob Jordaens (1593-1678). Vos: "Dat staat op de plek waar toen een protestantse kerk stond.



Jordaens en ook nog een aantal andere Antwerpenaars lieten zich in Putte begraven omdat er toen in Antwerpen geen protestantse begraafplaatsen waren toegestaan." In de Franse tijd werd de protestantse kerk weer katholiek. Sindsdien horen protestantse Puttenaren kerkelijk bij Ossendrecht.



Hoogerheide en Huijbergen hebben nooit een protestantse kerk gehad. Wel werden in Hoogerheide soms protestantse kerkdiensten gehouden in scholen en zelfs een tijdje in de (katholieke) kapel van het klooster, waar nu de raadzaal van het gemeentehuis is. In de jaren zeventig van de vorige eeuw werd op initiatief van de toenmalige dominee Saraber besloten om alle protestantse kerkdiensten in Ossendrecht te houden.



Ook kwamen steeds meer protestanten van gereformeerde huize, die tot dan toe naar de gereformeerde kerk in Bergen op Zoom gingen, in Ossendrecht naar de kerk. Die liep daarmee ver vooruit op de fusie in 2004 van de Nederlandse hervormde kerk en de gereformeerde kerk tot de Protestantse Kerk in Nederland, de zogenoemde PKN-kerk.



De Protestantse Kerk Gemeente Woensdrecht telt ongeveer 500 leden, onder wie ook enkele Belgen en Zeeuwen. Er komt een vaste kern van zo'n vijftig tot zestig mensen trouw iedere week naar de kerk. Opgeteld bij de enkele tientallen mensen die om drie of vier weken naar de kerk gaan, komt de kerk aan een gemiddelde van zo'n tachtig mensen per dienst.



"Niet slecht", vindt Vos. Ook anderszins is de dominee best tevreden over zijn parochie. "Het is een levende gemeenschap. Natuurlijk hebben we ook last van vergrijzing, maar gelukkig komt er af en toe ook een jong gezin bij."



Zwaar zijn zijn gelovigen niet. Anders zouden ze het hem vast wel kwalijk genomen hebben dat hij homo is en dat hij op zondag naar wedstrijden van Ajax gaat.



"Het enige commentaar dat ik wel eens krijg, is van mensen die voor Feyenoord zijn. Maar ja, die hadden het afgelopen seizoen weinig praatjes."



www.pkgw.nl Zie voor eerdere afleveringen van deze serie:



www.bndestem.nl/dossiers/protestant/

BN DeStem gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

In samenwerking met indebuurt Bergen op Zoom