Volledig scherm
In de trapmoord-zaak werd ook gebruik gemaakt van een undercoveragent. © anp

Politie lokt crimineel vaker in de val met undercoveracties

De politie werkt veel vaker dan voorheen undercover. Advocaten waarschuwen voor een gebrek aan controle. In het geheim worden tientallen keren per jaar undercoveragenten ingezet.

Volledig scherm
Sander Janssen © Parool

Zij zijn niet alleen actief in moordzaken, drugszaken en mensenhandel. Ook bij relatief lichtere vergrijpen als fraude, afpersing en witwassen wordt de politieafdeling WOD (Werken Onder Dekmantel) ingeschakeld.
Dat blijkt uit cijfers die het AD via een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur in handen kreeg.

Het zware opsporingsmiddel blijkt in de jaren 2011, 2012 en 2013 respectievelijk 55, 82 en 68 keer te zijn ingezet. Dat is beduidend meer dan in 2004, het enige bekende vergelijkingsjaar. Toen vonden 31 undercoveroperaties plaats.

,,De politie wordt steeds creatiever in undercovermethoden,'' zegt de Rotterdamse strafpleiter Sander Janssen. Advocaten waarschuwen voor een gebrek aan controle.

Uit Canada

Mister Big ziet begin jaren negentig het levenslicht bij de Canadese Mounted Police. Het stappenplan verloopt vrijwel altijd als volgt. Een undercoveragent forceert een 'toevallige' ontmoeting, bijvoorbeeld door tegen de auto van de verdachte aan te botsen. Vervolgens begint het inpalmen met etentjes en leuke trips.

Sluipenderwijs betrekt de undercoveragent de verdachte bij een schimmige organisatie. De verdachte doet klusjes en krijgt royaal betaald. Dan wordt toegewerkt naar een ontmoeting met het hoofd van de organisatie. De grote baas doet zich voor als iemand met lijntjes bij de politie. Hij zegt kennis te hebben van het misdrijf dat de verdachte zou hebben gepleegd. Om verder zaken te kunnen doen, moet de verdachte ter plekke bekennen dat hij het heeft gedaan, anders droogt de opdrachtenstroom acuut op.

De methode is in Canada effectief toegepast in ruim 350 strafzaken, met in 75 procent van de gevallen een bekentenis.

Mister Big
In ten minste één moordzaak heeft de politie de internationaal bekritiseerde Mister Big-methode toegepast. Daarbij worden verdachten een fictieve criminele organisatie ingelokt. Ze krijgen goedbetaalde klussen, maar worden vervolgens gedwongen hun daad bij de grote baas (Mister Big) te bekennen.

Buitenlandse reizen, dure auto's, speedboten en betalingen: Undercoveragenten alles uit de kast om een verdachte te laten bekennen. De tactiek is succesvol en omstreden.

Na de moord op Vivica Spong lijken in 2014 al onderdelen van de Mister Big-methode toegepast. De tactiek is datzelfde jaar in zijn geheel gebruikt in de moordzaak van Heidy Goedhart uit Kaatsheuvel.

Volledig scherm
Advocaat Arthur van der Biezen tijdens het megaproces rond Willem Holleeder in 2007

Opgelost
Advocaat Arthur van der Biezen, advocaat van Wim S., noemt de Mister Big-methode slecht controleerbaar. Zo zegt de politie geen opnames te maken van de gesprekken. Van der Biezen pleit voor het verplicht opnemen van gesprekken.

,,Er zat licht tussen wat de undercoveragenten verklaarden en wat mijn cliënt zich kon herinneren. Zo stond niet in het dossier dat werd gezegd dat het bedrijf een oplossing had voor lastige mensen. 'Dan wisten ze wel een gat te graven'. Van zo'n opmerking gaat een enorme dreiging uit. Op zitting verklaarde een agent dat dergelijke elementen bewust buiten het dossier waren gehouden om geen inzage te geven in de methodiek.''

Janssen zou opnames ook toejuichen: ,,Er is bijna altijd een discrepantie tussen hoe de verdachte het heeft beleefd en hoe het in het dossier staat. Is er uitgelokt bijvoorbeeld? Dat is in deze trajecten nu slecht controleerbaar.''

De politie realiseert zich dat WOD een 'zwaar opsporingsmiddel is'. ,,Maar er zijn grote strafzaken mee opgelost'', zegt woordvoerder Thomas Aling.

Quote

De politie wordt steeds creatiever in undercover­me­tho­den

Strafpleiter Sander Janssen
  1. Ethisch dilemma: mag je knutselen aan het DNA van baby's?
    PREMIUM

    Ethisch dilemma: mag je knutselen aan het DNA van baby's?

    De knapste koppen van Nederland vertellen deze zomer over ontwikkelingen in hun vakgebied in de Zomeruniversiteit. Vandaag deel 2: De nieuwste gentechnologie brengt mogelijkheden in beeld die lang sciencefiction leken. Biomedisch ethicus Guido de Wert beantwoord vragen als: Hoe ver zijn we nog verwijderd van nare ziektes uit te schakelen in ons dna, baby’s met blauwe ogen op bestelling en voortplanting van twee mensen van hetzelfde geslacht?