'Vluchtelingen voelen zich heel alleen, een nummer'

Tim van Boxtel

Patricio dos Santos (26) kan zich als geen ander inleven in het gevoel van de drommen vluchtelingen die Nederland de afgelopen jaren zijn binnengekomen. In 2001 werd hij in Angola op het vliegtuig gezet, waarna hij in een Brabants pleeggezin belandde. Nog steeds voelt hij zich weleens alleen. ,,Ik heb geen eigen familie, dat gemis blijf ik af en toe voelen.”

Hij leek in 2014 door de Nederlandse regering uitgezet te worden naar Angola. Hij had daar echter niets meer. Hij had geen contact met zijn familie en sprak de taal niet. Vanuit heel West-Brabant werden acties opgezet om de wanhopige Dos Santos in Nederland te houden. Hij kreeg enkele dagen na Koningsdag van dat jaar alsnog een verblijfsvergunning. ,,Ik was bij de oma van mijn vriendin aan het schilderen toen ik het nieuws hoorde. Het drong niet tot me door. Ik dacht alleen maar: ik moet snel doorgaan met schilderen, anders wordt de verf droog. Ik heb dertien jaar op die vergunning moeten wachten.”

2016 is een heuglijk jaar geworden. Dos Santos kocht zijn eigen huis in Oudenbosch met zijn vriendin Janiek Broos en heeft een vaste baan bij Supertape in Etten-Leur. Toch beseft hij zich nog steeds niet altijd dat hij in het bezit is van het Nederlanderschap.

Kan je een voorbeeld geven van een situatie waarin het nog wennen is?

,,Toen ik voor het eerst op vakantie ging, naar Barcelona. Ik was toch wat nerveus. Ik had dat paspoort, maar voelde me toch onzeker bij de douane in Spanje. Zou ik wel weer terug naar Nederland mogen? Gaan ze zich niet afvragen waarom mijn paspoort een andere kleur (groen) heeft dan die van de andere Nederlanders? Ik was toch wel opgelucht toen ze me er gewoon doorlieten.”

Je was in 2014 veel in het nieuws. Daar schrok je van, je dook zelfs even onder om aan alle aandacht te ontsnappen. Hoe is dat tegenwoordig, zijn de mensen het al vergeten?

,,Ik wil het achter me laten, heb het er liever niet te veel meer over. Maar het is wel een onderdeel van mijn leven waar ik nogal eens mee geconfronteerd word. Mensen die aan me vragen: ‘Ben jij die Patricio?’ En het is dan ook zo onbeleefd om niet te reageren.”

Zijn die reacties altijd positief?

,,Nee, ik heb vaak genoeg gehoord: ‘Ga eens terug naar je eigen land.’ Een paar maanden geleden nog. Toen kwamen twee jongens naar me toe in de stad, ze vroegen op een nogal grove manier: ‘Moet jij niet terug?’ Ik zei alleen maar: ‘Nee, ik had de trein gemist.’ Zij waren duidelijk op zoek naar een confrontatie. Ik ben daar dan nog wel een paar dagen mee bezig in mijn hoofd, maar kan het tegenwoordig beter van me af laten glijden en mezelf beheersen.”

Hoe kijk jij naar het vluchtelingendebat in Nederland?

,,Ik kan beide kampen in de discussie wel begrijpen. Het probleem ligt bij het kleine gedeelte vluchtelingen dat het verpest voor de rest. Stel, vijf van de honderd vluchtelingen komt hier inderdaad puur met de intentie om te profiteren van de luxe. De rest, die hier echt alleen komt voor een veilig onderdak, is daar de dupe van. Dat is het vervelende. Maar de grenzen dicht, dat vind ik niet kunnen. In de Tweede Wereldoorlog wilden de Europeanen toch ook goed opgevangen worden? Dan kunnen ze nu niet de grenzen dicht gaan gooien als het hier veilig is en elders oorlog.”

In de afgelopen jaren is er een flinke stroom aan vluchtelingen Nederland binnengekomen. Kan jij je inleven in het gevoel van deze mensen?

,,Het is lastig om naar mijn eigen vlucht te kijken, dat is al zo lang geleden. Wat ik wel weet, is dat het heel moeilijk is. Die mensen kiezen er zelf ook niet voor om te moeten vluchten voor de oorlog. Ze laten hun hele familie en carrières achter zich. Ik las over iemand die in het nationaal volleybalteam speelde, maar moest vluchten. Dan kom je hier en ben je ineens niets meer dan een dossiernummer. Je voelt je zo alleen.”

Voel je persoonlijk mee met de vluchtelingen en hun verhalen?

,,Ja, zeker. Ik las laatst op Facebook iets over een meisje die terug moest naar haar land van herkomst, terwijl ze al jaren hier woont. Dat raakt mij persoonlijk, omdat ik diezelfde situatie heb meegemaakt. Het komt voor mij dan te dichtbij om erop te reageren, maar mijn vriendin heeft dat wel gedaan. Zoiets wens je niemand toe, het is verschrikkelijk.”

Heb jij er weleens over nagedacht om actief iets te gaan doen voor de vluchtelingen?

,,Ja, ik zou mijn verhaal graag delen en ben altijd bereid om iemand te helpen met bijvoorbeeld een gesprek. Zoals ik al zei, je voelt je heel alleen als je hier komt. Ik zou mensen graag inspireren en op weg helpen.”

Hoe ziet jouw eigen toekomst er eigenlijk uit?

,,In de tuin van mijn nieuwe huis moet nog een schuur komen, dus daar ga ik me mee bezighouden haha. Mijn toekomst is eigenlijk pas in 2015 begonnen, toen kon ik er pas aan gaan werken met die verblijfsvergunning op zak. Ik wil nu hiervan gaan genieten, met familie en vrienden om me heen. Dit huis is voor mij weer eens een bevestiging van het feit dat het gelukt is, het verkrijgen van die verblijfsvergunning. Ik ben er nog. Ik heb wel geleerd dat het belangrijk is om in het heden te leven. Dromen van de toekomst mag altijd, maar het heeft weinig zin om vijf jaar vooruit te kijken. De zaken kunnen plotseling flink veranderen.”

En ga je ooit nog op zoek naar je roots?

,,Dat wil ik wel, maar lukt voorlopig niet. In mijn verblijfsvergunning staat dat ik overal heen mag reizen, behalve naar Angola. Waarom dat is, weet ik ook niet. Misschien mag dat wel als ik een volwaardig paspoort heb. Maar die paar jaar kan ik nog wel wachten, bovenop de vijftien jaar die ik inmiddels al hier ben.”