Het elektriciteitshuisje in Groede verkeert al jaren in slechte staat. Eigenaar Delta wil er eigenlijk van af maar, zo vinden de voorstanders van cultureel erfgoed, het trafostation is zeker het behouden waard. foto Maurice Kindt
Eigenaar Delta wil van die laatste af. Liefhebbers van industrieel erfgoed
willen het restaureren.
Waarom kiest een architect er in 1922 voor
een transformatorstation voor de Provinciale Zeeuwsche
Elektriciteitsmaatschappij (PZEM) het uiterlijk te geven van een Romaans
kerkje?
"Ja, hij had ook een betonnen doos kunnen tekenen.
Dat is waar", zeggen Toon Franken en Maurice Kindt van de Werkgroep
Industrieel Erfgoed Zeeland (WIEZ). Het is niet bekend waarom de in
Dordrecht geboren Amsterdamse architect Abel Antoon Kok (1881-1951) de
'kotjes' die vooral functioneel en veilig moesten zijn, zo'n frivool
uiterlijk meegaf. Franken: "Ik denk dat hij de transformatorstations
een landschappelijke waarde wilde meegeven. Het oog wil immers ook wat."
Het torenstationnetje vlakbij de tennisvelden in Groede is geen
lust meer om naar te kijken. De verf bladdert en de raampjes zijn
dichtgespijkerd. Het trafohuisje met de naam 'Raadhuis' is al lang niet meer
in gebruik en is sinds 1956 in erfpacht bij de toenmalige gemeente Groede
(daarna Oostburg en nu Sluis) omdat het werd beschouwd als een
cultuurmonument. In 1988 kwam de ommeslag. Een medewerker van de PZEM
vermeldde in zijn rapport: "Mij lijkt afbraak meer voor de hand
liggend, tenzij wij een cultuurmonument, als een torenstation toch min of
meer is, willen bewaren voor het nageslacht."
Sinds 1956 is
er in Groede weinig tot geen onderhoud gepleegd. Hoe anders is het bij het
torenstationnetje, ook 'vermomd' als kerkje, aan de Kijkuit bij Clinge. Het
is nog in gebruik en heeft niet lang geleden een verfje gehad. Het
siermetselwerk is intact, de deur en het dakbeschot zijn mooi
monumentengroen geverfd en van de lange raampjes aan weerszijden van de
toren ontbreekt er niet eentje. Een juweeltje in het landschap. "En zo
moet het Groedse trafohuisje er ook weer uit komen te zien", zegt
Willem Heijbroek van de Bond Heemschut, de vereniging die zich inzet voor
het behoud van cultuurmunumenten.
De WIEZ en de Bond Heemschut
wijzen ook op het transformatorstationnetje 'Reedijk' aan de Graafjansdijk A
in Westdorpe. Het 'PZEM kotsjen', zoals het in de volksmond heet, is ook van
de hand van architect Abel Antoon Kok, maar deze keer heeft hij het niet het
uiterlijk van een kerkje gegeven. Op zijn tekentafel koos hij in 1923 voor
art-deco, de Amsterdamse School. Het schilddak met de met zink omklede
puntige nokspits is een opvallend element. Het trafohuisje is in 2005 zowel
aan de binnen- als buitenzijde gerestaureerd.
Architect Kok heeft
in Zeeland meer sporen nagelaten: de elektriciteitscentrale bij Zandstraat
bijvoorbeeld en de kerk in Kloosterzande.
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
