Home / Regio / Oosterhout / hier en ooit

hier en ooit

Foto's
1
  • Afbeelding
    Beschrijving
    De Erfgoedinspectie tikte Geertruidenberg op de vingers voor het ontbreken van cultuurhistorisch onderzoek bij de bouw van het bastioncomplex.
Deze rubriek gaat over gisteren. En vaak over historisch besef.
Hoe kort het geheugen kan zijn en hoe gebrekkig het historisch besef, bleek onlangs in Geertruidenberg. De Erfgoedinspectie tikte de gemeente op de vingers, omdat bij het bouwen van de bastioncomplexen aan de Donge, binnen de zone van het beschermd stadsgezicht, geen cultuurhistorisch onderzoek was gedaan. De verdediging van de gemeente, kort samengevat: "Dat is al langer geleden. Dat kunnen we niet meer achterhalen."



Wonderlijk? Niet echt, Geertruidenberg raakte haar geheugen al in 1852 kwijt. Er zijn van die gemeenten waar ze het verleden en hun eigen geheugen het liefst zo snel mogelijk slopen of begraven.



Vaak gebeurt dat omdat monumenten en historisch besef alleen maar blokkades zijn voor zich dynamisch profilerende bestuurders. Van die gezagsdragers waarvan je vermoedt dat ze ook het liefst die warme, vergeelde oma- foto weggooien en die zeggen: ik heb niks met cultuur en historie. En vervolgens een kille gedenkplaat met de eigen naam erop als eerste steen in de muur van de volgende nieuwbouw schroeven.



Je zou het niet verwachten, maar juist in een historische stad als Geertruidenberg hebben ze een rijke traditie als het om geheugensanering gaat. Op 12 april 1858 neemt de gemeenteraad het goddeloze besluit om bijna het hele stedelijke archief te vernietigen. Enkele weken later vertrekt de Rotterdamse papierhandelaar J. P. Claus met 771 kilo papier. Het papier is bestemd voor de papiermolen. De opbrengst is 82 gulden en 96,5 cent.



Waarom die onherstelbare verminking van het stedelijk geheugen? Immers, in 1855 noteert de burgemeester van Geertruidenberg nog in zijn jaarverslag: 'Het gemeentearchief is in orde.'



Een paar jaar later blijkt dat niet zo te zijn en wordt er iemand ingehuurd om het archief te inventariseren. Deze man, een zekere Hansse, is klerk van de rechtbank te Den Bosch. In een nota van 17 april 1857 aan de gemeenteraad meldt Hansse 'een massa documenten in het gemeentearchief voorhanden'.



Op grond van die mededeling besluit de raad het grootste deel van het archief te laten vernietigen met als gevolg dat Hansse nog maar weinig hoeft te inventariseren. Uit de opgave van wat er vernietigd werd, blijkt de omvang van de ramp. Zo verdwenen alle begrotingen, de belastingregisters, het eeuwenoude archief van de visafslag en het hele archief van de vierschaar, de plaatselijke rechtbank, inclusief de alledaagse vonnissen over landloperij, bedelarij, burenruzies en kleine diefstallen. Dat gerechtelijk archief had officieel al sinds de Franse tijd, 1810, bij de rechtbank in Breda moeten liggen. Ook na een aanmaning in 1830 liet het gemeentebestuur gemakzuchtig de stukken in eigen huis liggen, totdat papierhandelaar Claus de boel kwam opladen. Zodoende bevat de schriftelijke neerslag van het handelen van het stadsbestuur van Geertruidenberg tussen 1437 en 1810 slechts tien strekkende meter. Ter vergelijking: in Dongen is dat bijna zestig strekkende meter.



Door deze archiefmoord lijdt Hollands oudste stad nog altijd aan geheugenstoornis. Immers, al wat inzage gaf in het dagelijkse leven van Geertruidenberg is verdwenen, dankzij de kortzichtigheid van de bestuurders van destijds.

Top 5 BN DeStem op Blendle

Colofon

Heeft u vragen of tips voor onze deelredacties? Stuur dan een mail naar een van regioredacties.