De overstroming van de Grote Waard in 1421 op een fragment van een altaarstuk, geschilderd in 1470, in opdracht van de inwoners van het verdronken dorp Wieldrecht, ter herinnering aan de ramp. De schilder is onbekend. Linksboven ligt Drimmelen, rechtsboven zien we Zwaluwe. Daaronder is het voor de Grote Waard zo desastreuze gat in de dijk bij Broek, ten noorden van Moerdijk, afgebeeld. illustratie Archief BN DeStem
De Biesbosch, wie was er niet? Rondvarend, dromend in ons eigen, kleine Nederlandse regenwoud.
Zie ook:
Nationaal park, groen lustoord, vogelparadijs. Bedijkt als graanschuur, toen visvijver van Willem van Oranje, nu een speeltuin van bestuurders. In deze BNDeStem-zomerserie het verhaal van De Biesbosch.
De vroege winter van 1421 maakt de wolven hongerig. Al op Allerheiligen vriest
het tot in Parijs. De vorst verkilt het leven in de drassige delta bij de
Noordzee. Daar ligt de graanschuur van Holland, de Grote Waard, een
Nederlandse Hof van Eden.
Het gebied beschikt sinds 1300 over een waterstaatsorganisatie. Toch is het
kwetsbaar, de dijken verzwakt door gebrek aan onderhoud, bestuurlijke
perikelen en door het te dicht bij de dijkvoet winnen van turf.
De Grote Waard staat bekend om zijn graanvelden. In veel dorpen, Drimmelen
bijvoorbeeld, staan korenmolens. Graan en 'moernering' zijn de grote
inkomstenbronnen. Moernering is een ander woord voor turfwinning. Deze
brandstof wordt over het water afgevoerd naar de markt in Dordrecht. Dat
gaat gemakkelijk want, de Grote Waard kent heel wat rivieren. Niet alleen de
Maas die er dwars doorheen stroomt, maar ook de Alm, de Werken, de Dubbel,
de Dussen en de Donge.
Een verbod om dicht bij dijken turf te winnen, helpt niet. Uit de opbrengst
van de ondermijnende moernering wordt het onderhoud van de dijken betaald.
Het meest precair is de situatie bij Broek waar de waard via sluizen naar zee
uitwatert. Een buitendijkse geul schuurt steeds verder uit. Bouw van een
nieuwe dijk van Broek naar Zevenbergen stuit op tegenwerking. En,
overstromingen zijn vanaf 1374 normaal in het zuiden van Holland, waar het
water soms zo hoog komt dat 'men mit schuten varen mochte over tfelt'. De
wolven eten in het najaar van 1421 op verscheidene plaatsen vrouwen en
kinderen op, maar het winterweer maakt plaats voor regen. In de rivieren
stijgt het water. De alles overschaduwende gebeurtenis is de stormvloed in
de nacht van – waarschijnlijk – 18 op 19 november. Die nacht begeeft de dijk
bij Broek het. Kort daarop bezwijkt ook de Merwededijk. Bij Maasdam
verdrinkt Aart Booth van Barendregt met zijn gezin van vijf kinderen.
Hoeveel slachtoffers? Honderdduizend zeggen oude bronnen, maar historici
houden het op enkele honderden. De verhalen over ondergang van zeventig
dorpen zijn net zo overdreven.
Dat De Biesbosch in die ene nacht ontstond, is een derde fabel. In de Grote
Waard presenteert de natuur met een langzame ramp de rekening voor
wanbeleid. Mogelijk is een groot deel van de waard in die stormnacht zelfs
droog gebleven. Het rivierwater slijpt diepe geulen landinwaarts en sloopt
het hele landschap.
In 1424 moeten de monniken van Eemkerk hun klooster verlaten. Waar akkers
lagen, zien ze nu schepen voorbijzeilen, richting Geertruidenberg. Er
ontstaat een soms onstuimige binnenzee, die tot de poorten van Dordrecht
reikt, terwijl bij Geertruidenberg de Donge tot een 700 meter brede rivier
uitgroeit.
Herstel? Waar mogelijk, maar met weinig enthousiasme. In 1424 doet een nieuwe
stormvloed alle werk teniet. De Grote Waard is rond 1500 afgeschreven. Een
Italiaanse koopman, in 1514 op weg naar Dordrecht, ziet 'puinhopen en
kerktorens als grafmonumenten' boven water steken.
De St. Elisabethsvloed heeft de grens tussen Holland en Brabant dan voorgoed
veranderd.
En de ondergang van de Grote Waard is het meest spectaculaire landverlies dat
Nederland ooit geleden heeft.
Volgende aflevering:
Verdronken dorpen
www.bndestem.nl/biesbosch
Sorteer reacties
zie ook: 
