De elektriciteitscentrale van Hank in de huidige situatie, met links ervan een van de voormalige directiewoningen. foto Paul de Schipper
De elektriciteitscentrale in vroeger tijden. foto's Stichting Archiefkring Hank
Een van de bewaard gebleven pompstations.
1/4
HANK - Industriële archeologie in Hank? Jazeker, die is er. Niet echt opvallend, want een beetje verscholen in de polder, tussen twee watertjes, net ten noorden van het dorp.
Gebouwen met een verhaal, want hier werd meer dan honderd jaar geleden al geregeld dat de mensen in Hank en in de polders eromheen droge voeten hielden. Met elektriciteit in plaats van wind. Vanuit Hank gezien bepaalt het silhouet van de Essentcentrale in Geertruidenberg de zuidelijke horizon. Toch had dit dorp aan de noordkant van de Amer ooit een eigen elektriciteitscentrale, eerder zelfs dan Geertruidenberg. Al in 1902. Die in Geertruidenberg kwam pas in 1920. Met dat verschil dat die centrale stroom aan het openbare net leverde, terwijl ze in Hank 's avonds gewoon bij petroleumlampen moesten blijven lezen, ook al hadden ze een elektriciteitscentrale. Wie in internetencyclopedie Wikipedia de Dongecentrale zoekt, vindt daar de aantekening dat het hier om de eerste Noord-Brabantse elektriciteitscentrale gaat. Dat klopt dus niet. Die in Hank stond er eerder. De kolencentrale van Hank leverde alleen stroom om 21 pompgemalen aan te drijven, stroom dus die exclusief werd gebruikt om de polders te bemalen.
De gebouwen van de centrale staan er nog altijd, even ten noorden van Hank, aan de oostzijde van de Buitendijk tussen twee waterlopen, de Vierbansche Gantel en het Hellegat.
Voor 1900 zorgden windmolens ervoor dat de buitenpolders van Hank droog bleven. De centrale nam die taak over voor het hele gebied westelijk van Hank. Eigenlijk is dat de laaggelegen, drassige bufferzone tussen het dorp en De Biesbosch. In totaal ging het om ongeveer 4.000 hectare en om polders met mooie namen als Oud Boerenverdriet.
De centrale is een brok stevige, eind negentiende-eeuwse bouwkunst in de polder Vierbannen. Het gaat om een twintig meter lange machinehal met bijgebouwen en directeurs- en machinistenwoningen.
Om dat allemaal te kunnen bouwen, moesten er speciale voorzieningen worden getroffen. De bodem ter plaatse bestond uit slappe prut, een dichtgeslibde bedding van de Vierbansche Gantel. Om dat op te vangen, liet de aannemer een put graven en stortte daar een stevige zandbedding die én de betonnen vloeren én de zware machines, aggregaten, kon dragen. De centrale kreeg een vermogen van twee keer 130 kW. Het hoofdleidingnet dat de gemalen van stroom voorzag, leverde 3.000 volt. Kosten van de centrale, de woningen, 23 pompgemalen en leidingennet: 502.345 gulden en 44 ½ cent, ongeveer 250.000 euro.
Van de 23 gemalen werden er uiteindelijk uit zuinigheidsoverwegingen maar 21 gebouwd. Het waren karakteristieke gebouwtjes in de polder die allang buiten dienst zijn en waarvan er nog vier bestaan. Nummer 2, vlak achter de Buitendijk bij de centrale, is nog intact, inclusief pomp. Nummer 3 staat ook aan de Buitendijk. Nummer 11 staat aan de rand van De Biesbosch, nummer 18 is te vinden bij de jachthaven Vissershang. Dit oude gemaalhuisje is in beheer bij de Archiefkring Hank. Wat er nog van te zien is? De centrale zelf dus en de vier nog overgebleven huisjes van de pompgemalen.
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
zie ook: 
