Ronald Giphart in de Nieuwe Nobelaer te Etten-Leur.
ETTEN-LEUR - Hij leest voor uit eigen werk maar verspreekt zich. "Ik heb een handicap.., uhh.., een handycam.
Het is de landelijke Week van de Alfabetisering. Daarom is Giphart in Etten-Leur. Anderhalf miljoen Nederlanders kunnen niet of nauwelijks lezen. En daar dient verandering in te komen. "Alleen al uit commercieel oogpunt is het ontoelaatbaar", zegt de schrijver, die voor het eerst voor 'laaggeletterden' optreedt. 'Taal smaakt naar meer' heet de lezing én lunch met Giphart, die is bedoeld voor mensen met geen of weinig leeservaring en inburgeraars. Dertig mensen zijn afgekomen op de schrijver en de broodjes. Op Gipharts vraag wie er laaggeletterd is, steken twee man hun vinger op. Leerkracht Sonja Van den Berge van het Kellebeek College, dat overal in West-Brabant basiscursussen lezen en schrijven verzorgt, weet dat het er meer zijn: "Zes of zeven. Mensen schamen zich er voor."
René Wuyts (47) uit Breda, die zijn vinger wel opstak, schaamt zich niet meer. Sinds enkele jaren kan hij lezen en schrijven. "Daarvoor liet ik dat anderen voor me doen. Ik had een dakdekkersbedrijf met 36 man", vertelt hij tijdens de lunch. "Bijna niemand wist dat ik niet kon lezen en schrijven. Ik raakte arbeidsongeschikt en kwam bij het maatschappelijk werk terecht. Die hebben me op weg naar school geholpen. Omdat ik nu kan lezen en schrijven, ben ik beveiliger bij het Amphia Ziekenhuis. Ik lees de krant en schrijf zelf brieven. Daarvoor heb ik niemand meer nodig. En als ik niet precies weet hoe ik een woord schrijf, vraag ik het."
Van literatuur, zo zegt Wuyts ronduit, is hij nog steeds geen liefhebber. Wel heeft hij - als verplichte lesstof - Gipharts 'Ik omhels je met duizend armen' gelezen. De 'hertaalde' versie wel te verstaan. Voor het onderwijs aan laaggeletterden zijn romans van bekende schrijvers ontdaan van lange zinnen en moeilijke woorden. Op die manier beslaat bijvoorbeeld 'Ik omhels je met duizend armen' niet langer honderden maar tientallen pagina's. "Voor die hertaling huren ze een soort beulen in", vertelt Giphart zijn gehoor. "Die halen alle metaforen en stijlfiguren eruit. Dat kun je de schrijver niet vragen. Ik heb juist mijn uiterste best gedaan het zo mooi mogelijk op te schrijven. Maar ik moet zeggen: het zijn professionals, ze hebben het goed gedaan."
Om te illustreren hoe 'hertaling' werkt, leest Giphart eerst een passage uit zijn oorspronkelijke werk voor en even later, uiteraard, hetzelfde stukje uit de aangepaste editie. "Mijn moeder had in haar laatste weken een favoriete. Antilliaanse broeder, die heel on-Antilliaans Jan-Willem heette. Mijn moeder werd vrolijk van Jan-Willem, want die ging met haar dansen en zingen... Grote wasjes, kleine wasjes..." Zo leest Giphart, af en toe met Antilliaanse tongval, verder. Ook ditmaal heeft hij de lachers op zijn hand. In 'Ik omhels je met duizend armen' voor laaggeletterden leest het zo: "Mijn moeders favoriete broeder was Jan-Willem. Hij was een Antilliaan van honderd kilo. Hij ging met mijn moeder zingen en dansen. Mijn moeder lachte en danste."
Op een vraag uit de zaal zegt Giphart dat hij de hertaling van deze passage 'wat minder vindt'. "Het boet in aan humor." Waarop Wuyts zich in het gesprek mengt: "Natuurlijk hoor ik ook het verschil. Maar het punt is: het léést makkelijker."
Dat het nog makkelijker kan, bewijst de auteur met een andere passage. In het orgineel, dat hij niet voorleest, gaat het acht pagina's lang over een bezoek aan de Wallen. In de hertaling is het iets meer dan: "Er staat een Surinaamse vrouw met een banaan op het podium."
Op de valreep verklapt Giphart dat zijn nieuwste boek in november uitkomt en dat de titel 'IJsland' is. En verder dat zijn column in de Volkskrant van vandaag 'waarschijnlijk over de lezing en lunch in Etten-Leur gaat'.
Sorteer reacties
zie ook: 
