Serie Vosdonk 5: Frietsnijders, rekjes en oude Donald Ducks

Bij Spaarnestad (Roto Smeets) werden jarenlang de bladen Donald Duck en Jippo gedrukt.

Klein model van Byron Jackson-pompen. Te zien in museum Jan uten Houte. foto's Thom van Amsterdam

Uit de Tomado-collectie: de friet– snijder.

Vroeger was kattenbrood van Felix populair.

Ook deze rasp ontbreekt niet in de Nederlandse huishoudens.

Knalgele voederbak voor de poes. Ook made in Etten-Leur.

Groot en oranje: deze opener van Tomado.

Altijd handig: Tomado maakte zelfs speciale klemmen voor eieren.

Wereldberoemd in Nederlandse huishoudens: het wasrekje.

1/9

De wisseltentoonstelling De industriële ontwikkeling van Etten-Leur 1950-1970 in streekmuseum Jan uten Houte was voor BN DeStem aanleiding de allereerste fabrieken op bedrijventerrein Vosdonk te portretteren.Ook stonden we stil bij de opkomst van het technisch onderwijs in Etten-Leur, noodzakelijk om aan de grote vraag aan personeel te voldoen.

We gaan nog één keer terug in de tijd. Terug naar 1950 toen de de minister van Economische Zaken een aantal gemeenten, waaronder Etten-Leur, aanwees als 'ontwikkelingskern'. Dit hield in, dat er een flinke zak geld vanuit Den Haag naar het zuiden ging. Het gemeentebestuur wilde in eerste instantie een industrieterrein ontwikkelen tussen en Etten en Leur in.

Al snel kwamen de bestuurders tot de conclusie dat dit geen optimale locatie was. Daarom werd ervoor gekozen om de nieuwe bedrijven te concentreren in een gebied van ongeveer vijftig hectare ten noorden van de Roosendaalseweg. Om het goed bereikbaar te maken, werden niet alleen wegen, maar ook een spoorlijn (langs de Oude Kerkstraat) aangelegd. De weg was letterlijk en figuurlijk vrijgemaakt voor de bedrijven.

Superieur N.V., Van Voorden, Tomado, Jyden, Spaarnestad, Schewill, Felix-Bonzo, Wensing en Zwanenburg. Het zijn de namen van de 'Vosdonk-pioniers'. De eerste ondernemingen die in Etten-Leur de deuren openden en werk verschaften aan duizenden werknemers uit binnen- en buitenland.

Wat voor producten rolden er eigenlijk uit deze fabrieken? Een klein deel van deze voorwerpen is te zien in streekmuseum Jan uten Houte. De vitrinekast met daarin de producten van de voormalige Tomado spreekt erg tot de verbeelding. Het was niet voor niets dat deze fabriek van voornamelijk huishoudelijke artikelen jarenlang de slagzin 'In elk huis hoort Tomado thuis' hanteerde.

Bijna iedereen had in de jaren zestig en zeventig ook daadwerkelijk Tomado-spullen in z'n keuken staan. Beroemde voorbeelden zijn de frietsnijders, oranje openers, wasrekjes, eiklemmers, strijkplanken, pannen en raspen. In het museum staan deze herkenbare spullen uitgestald, inclusief een foto van de wereldberoemde kunstenaar Zadkine die met veel interesse de frietsnijder bekijkt.

Andere tentoongestelde attributen die in het oog springen, zijn afkomstig uit de privé-collectie van Herbert Verseveldt, toenmalig directeur van Felix Bonzo. Deze producent van honden- en kattenvoer maakte in de vorige eeuw ook knalgele voederbakken en blikken waarin kattenbrood kon worden bewaard.

Niet iedereen zal weten dat drukkerij Spaarnestad (het huidige Roto Smeets) jarenlang strips als Jippo, Okki en Donald Duck drukte. Een aantal oude exemplaren van de populaire blaadjes is op de expositie te zien. Die andere (papier)drukker, Schut/Superieur, heeft eveneens een aantal voorwerpen beschikbaar gesteld. Zoals rollen papierwikkels van Peijnenburg-ontbijtkoek en de snoepjes van Klene.

De gigantische pompen van Byron Jackson (tegenwoordig Flowserve) pasten niet in de expositieruimte van Jan uten Houte, wel is een klein schaalmodel van een pomp te bewonderen die op de voormalige bedrijfsschool van Byron Jackson is vervaardigd.

Wie nieuwsgierig is geworden naar deze voorwerpen, kan zondag terecht in het streekmuseum aan het Paulushofje. Jan uten Houte is zondag geopend tussen 13.30 en 16.30 uur. Andere openingsdagen zijn dinsdag, woensdag en donderdag.

Lees de vijfdelige serie over Vosdonk op onze site www.bndestem.nl/vosdonk.

Meer Etten-Leur

• 09:06 Proeven van ijs, kersen en aardbeien
• 09:05 Afscheid van 'Stephan van het kamp'
• 07:23 Leurse Havenfeesten zonnig van start
• vr 25-05 "Nederland schiet door in het slopen van kerken, ook in Etten-Leur"
• vr 25-05 De kwestie: Nooit lang wachten in het verkeer?
• vr 25-05 Feestje voor Roparunteam in Etten-Leur
• vr 25-05 Geld gestolen uit woning Schoenmakershoek
• vr 25-05 Beperking laden en lossen Aldi
• vr 25-05 'Drollen niet in de goot, dank u'
• vr 25-05 Aannemer: 'gedrag gemeente extreem'

Sorteer reacties

Reageren

Naam: E-mail: Reactie:

Klik hier en lees het Privacy Statement

Zo reageert u:

Op de website van BN DeStem kunt u reageren op de artikelen. Soms worden (delen van) reacties ook gepubliceerd in de krant.

De redactie kan bijdragen zonder opgaaf van reden weigeren.

Daarbij hanteren wij onder meer de volgende voorwaarden:

Onder de reactie moet altijd uw voornaam, achternaam en woonplaats staan.

De reactie moet kort en bondig (max. 400 tekens) zijn.

De reactie mag niet beledigen, discrimineren of nodeloos kwetsen.

De reactie mag geen scheldwoorden of bedreigingen bevatten.

De reactie moet betrekking hebben op het artikel waaronder de reactie wordt geplaatst.

De reactie mag geen reclame-uiting bevatten.

De reactie mag geen privé-gegevens van derden bevatten.

De reactie mag geen links naar illegale zaken bevatten (software, muziek, etc.).

De reactie mag geen inbreuk zijn op het auteursrecht van anderen.

Reacties onder overduidelijk valse naam kunnen worden geweigerd.

De reactie moet begrijpelijk en leesbaar zijn.

De redactie houdt zich aanbevolen voor tips, maar zal niet tot plaatsing overgaan van:

Reacties die (impliciete) beschuldigingen of verdachtmakingen van misdrijven bevatten, zolang er (nog) geen gerechtelijke uitspraak is.

Reacties die de identiteit van verdachten onthullen. Evenmin van slachtoffers, zolang de redactie geen bevestiging van de politie heeft (en wij mogen aannemen dat de familie is ingelicht)

Over het al dan niet plaatsen van reacties wordt niet gecorrespondeerd.

Het IP-adres van de afzender van een reactie wordt automatisch opgeslagen in het redactioneel systeem. Het kan worden afgestaan aan derden in het kader van een strafrechtelijk (voor)onderzoek, namelijk als de redactie van mening is dat een groot maatschappelijk belang in het geding is. Ook daarover wordt niet gecorrespondeerd.