BREDA - Begin 2009 was het twintig jaar geleden dat Ferdinand Aus der Fünten en Franz Fischer - destijds de twee laatste nog gedetineerde Duitse oorlogsmisdadigers - uit de Bredase Koepel werden vrijgelaten. Oud-gevangenbewaarder Ton Mink blikte in een interview met BN/DeStem terug.
'Ze hadden ze na 1945 meteen moeten doodschieten. Dat was beter geweest. Zó lang mensen opsluiten heeft geen zin. Zo dacht ik er toen over, en nog steeds. De meesten van mijn collega's in die tijd ook. Ook Aus der Fünten heeft me gezegd dat het beter was geweest als hij na zijn veroordeling tot de doodstraf gelijk de kogel had gehad."
Ton Mink (62) uit Dongen was vanaf 1971 bewaker in de Koepel. Hij was een groentje van 25 toen hij in de Bredase gevangenis kwam werken en daar op de eerste etage de Drie van Breda leerde kennen. Tot zijn vervroegd pensioen in 2005 werkte hij in de Koepel.
Hij heeft als gevangenbewaarder achttien jaar lang zo intensief contact gehad met Joseph Kotälla, Ferdinand Aus der Fünten en Franz Fischer, dat hij zegt 'de bodem van hun ziel te hebben gezien'.
"Ik vond het trieste, oude mannen. Als bewaker heb ik altijd bewust de mens achter de gevangene gezocht, ook om het werk niet te zwaar te laten worden. Dat is je taak, gestraften zo humaan mogelijk behandelen en voorbereiden op hun terugkeer in de maatschappij. Nee, dat laatste bij hen dus niet."
In 2006 schreef Mink een boek over De Drie van Breda zoals hij die had meegemaakt. "Ze intrigeerden mij vanaf dag één. Het waren unieke mannen in een unieke situatie. Ze hadden een aparte status, mochten ook veel meer dan de normale bevolking in de Koepel. Ze stonden als het ware onder en boven de wet. Ze mochten vrij door het hele complex, ook buiten in de tuin. Daar waren ze wel vier uur lang zonder enig toezicht. Zeker in de beginperiode waren er dan volop kansen om met hulp van buiten weg te komen. Ik heb ze dat wel eens gevraagd. Ze zeiden dat ze dat niemals zouden doen, omdat ze 'de eed als Duits officier hadden afgelegd'."
Ton Mink staat de dag dat de laatste Twee van Breda vrij kwamen nog goed bij. "Het was spannend, wij wisten 's morgens al dat er grote kans was dat de twee vrij zouden komen. De uitslag van de stemming in de Kamer kwam al in de ochtend. Er stond binnen een ambulance klaar. De mannen zelf beseften dat het voor hen erop of eronder was: als ze nu niet vrij zouden komen, zou het nooit meer lukken. We wisten van de portier dat er buiten mensen voor de poort stonden, demonstranten met spandoeken. Niemand anders dan wij wisten dat op de torens de vaste bewaking was vervangen door politie, met geweren en scherpe munitie. Die konden de Nassausingel en omgeving bestrijken."
Hij ziet De Twee nog gaan op 27 januari 1989. "Fischer liep door de Koepel, zag mij in de centraalpost zitten. Hij zette zijn koffertje neer, liep naar me toe, gaf me een hand en zei in zijn mengelmoes van Duits en Nederlands 'Danke für die gute Sorgen'."
Nadat de demonstranten buiten hun woede met stokken op de eerste, lege ambulance hadden gekoeld – een krijgslist – was de feitelijke vrijlating 'een fluitje van een cent'. "Voor de demonstranten zich konden bedenken waren ze met de tweede ambulance weg, rechtstreeks naar de grens bij Venlo."
Nederland 'kan niet trots zijn op die 44 jaar gevangenschap', vindt Ton Mink.
"Dat heeft ook geen land in Europa gedaan met oorlogsmisdadigers, zó lang. Zo'n lange straf heeft geen zin. Voor niemand."
Weet hij of de Drie van Breda, die hij zo goed kende, hun nazi-overtuiging zijn blijven koesteren? "Daar wilden ze nooit over praten. Maar afstand hebben ze er nooit van genomen. Ze werden ook van buiten financieel gesteund, door ex-nazi's en sympathisanten uit de hele wereld, zoals uit Zuid-Afrika. Het was niet onaanzienlijk wat ze kregen. Intussen bietsten ze wel sjekkies bij ons."
"Vlak voor hun vrijlating hebben ze een spijtbetuiging geschreven aan het Nederlandse volk. Maar ik vraag me af of ze daar echt achter stonden. Ik denk dat dat hen gesouffleerd is. Ze beseften wel dat ze een wreed regime gediend hadden. Maar ze bleven tot hun laatste dag volhouden dat ze niet meer dan hun plicht gedaan hadden en opdrachten uitgevoerd. Inderdaad, Befehl ist Befehl."
Ton Mink, De Drie van Breda, € 13,50, via de boekhandel of via www.gopher.nl
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
Sorteer reacties
