Justinus van Nassau als gouverneur van Breda. foto archief BN/DeStem
Willem van Oranje had vier zonen.
De twee bekendsten, Maurits (1567-1625) en Frederik Hendrik (1584-1647) bezegelden de residentiële breuk van ons latere koningshuis met de Nassaustad Breda, door de Oranjedynastie buiten Breda voort te zetten en zich bij hun vader in Delft te laten begraven. De afgelopen weken schreef ik over hun oudste halfbroer, Filips Willem (1554-1618), de onbekende Oranjeprins. Bekender is Willems - enige - bastaardzoon, Justinus (1559-1631), al was het maar omdat veel Bredanaars Justinus van Nassau ten minste kennen als een pand- én voormalige museumnaam op het Kasteelplein, waar de man ook inderdaad twintig jaar heeft gewoond. Van 1601-1621 was Justinus gouverneur van Breda en zaakwaarnemer van zijn halfbroers in de Baronie. Bekendheid ontleent hij ook aan een beroemde nederlaag - doorgaans een wat dubieuze eer. Op 11 juni 1625 moest Justinus als gouverneur de vesting overgeven aan de Spaanse belegeraar Ambrogio Spínola. Omdat Breda alom als een onneembaar fort gold, was het wapenfeit tot in alle uithoeken van het Spaanse wereldrijk groot nieuws. De Spaanse 'Rembrandt', Diego Velázques, stak er vervolgens tien jaar in, om de overgave letterlijk zo breed mogelijk over het canvas uit te smeren (Las Lanzas). Daarmee kreeg Justinus - als enige Oranjetelg - een plaatsje in een wereldberoemd kunstwerk. Al zal hij de stadssleutels slechts symbolisch en niet fysiek aan zijn opponent hebben overhandigd. Los van alle overwinningssymboliek mogen we bovendien betwijfelen, of Justinus op dat doek zelfs maar een héél klein beetje echt geportretteerd is. Hoe dan ook, de Overgave van Breda heeft Justinus blijvend in een icoon veranderd, maar achter die abstractie gaat veel schuil. Justinus was in 1583 in het Staatse leger gegaan. Al na twee jaar werd hij, 25 jaar oud, bevorderd tot luitenant-admiraal van de Zeeuwse vloot. Hij ontzette Antwerpen, veroverde Liefkenshoek en voerde in 1588 succesvol de hele Nederlandse vloot tegen de Spaanse Armada aan. In het Turfschipjaar 1590 stond hij Maurits terzijde bij de herovering van Breda. Tussendoor vervulde hij jarenlang hoge diplomatieke functies. Zijn Bredase gouverneursperiode begon, nadat hij wegens veelvuldige zeeziekte afscheid van zijn admiraalsbestaan had genomen. Justinus' verdiensten waren mede de vrucht van zijn opvoeding. Vader Willem had zijn tussen twee huwelijken door verwekte en erkende zoon zonder onderscheid temidden van zijn wettige kroost aan het hof grootgebracht. Daarna volgde de Leidse universiteit. Zelfs de stugge, lastige Maurits heeft Justinus altijd zonder reserves 'mijn broer' genoemd.
Justinus' geboorteplaats is onbekend, wat zich met de onduidelijkheid van zijn moeders origine laat verklaren. Deze Eva Elincx wordt vaak dochter van een burgemeester van Emmerik genoemd, terwijl andere bronnen haar een volksere, Bredase dan wel Vlaamse afkomst toeschrijven. Het verhinderde Willem niet, zijn zoon in 1581 - tevergeefs - naar de hand van de Engelse koning Elisabeth I te laten dingen. Na de Bredase overgave in 1625 trok Justinus zich als ambteloos burger terug in Leiden. Daar wijdde hij zich aan de wetenschap, voor hij er in 1631 stierf en begraven werd. Opnieuw: ver van Breda.
Reacties? leo.nierse@bndestem.nl
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
