Links: buste van Filips Willem in het Stadhuis van Breda, rechts: zijn grafzerk in de St.-Sulpitiuskerk, Diest. foto Stadsarchief Breda
Zó relatief onbekend is Filips Willem - de oudste zoon van Willem van Oranje - dat er verschillende data en plaatsen van zijn overlijden genoteerd zijn.
Volgens sommige bronnen is hij niet in Brussel maar - weinig waarschijnlijk - in Brugge overleden. Ook zit er ruwweg een etmaal verschil in zijn door historici gemelde stervensuur. Zijn originele grafzerk - en het vervangende exemplaar uit augustus 1965 - vermelden in elk geval 20 februari 1618 als zijn laatste dag. Zelfs over de toedracht van zijn overlijden bestaan verschillende lezingen. Niet over de oorzaak zelf (rectale verwonding met een klisteerspuit), alswel hoe (oordeelkundig of lomp) en door wie het fatale klysma werd gezet (een gekwalificeerd medicus of een onbeholpen bediende).Het zijn misschien niet de belangrijkste details in de geschiedschrijving, maar de onduidelijkheid is veelzeggend. Over veruit de meesten van zijn talrijke directe familieleden bestaat zulke onduidelijkheid niet, noch over de personalia van de Bredase (Oranje) Nassaus. Enkel het geboortejaar van stamvader Engelbrecht I - circa 1370 - is nooit precies vastgesteld kunnen worden.
Over de laatste wilsbeschikking van Filips Willem is daarentegen genoeg bekend. Zo was de terminale tombola die Diest als zijn stad van begraving opleverde - en die ik hier vorige week al beschreef - als bepaling in zijn testament opgenomen. Nu is het niet onmogelijk dat de prins het lot op het laatst nog een zetje gaf, want op zijn sterfbed schijnt hij in zijn vijftien jaar oude testament (1603) wijzigingen te hebben aangebracht. Bovendien rechtvaardigt zijn levensverhaal de veronderstelling dat hij uiteindelijk meer ophad met Diest dan met bv. Breda. Zo heeft Filips Willem veel geld en energie gestoken in de materiële én maatschappelijke wederopbouw van deze in de Tachtigjarige Oorlog gehavende, Vlaams-Brabantse Nassau- en Oranjestad. De katholieke prins had ook onmiskenbaar een plekje in de hemel op het oog. Blijkens 20e-eeuws grafonderzoek liet hij zich niet kisten in de bij zijn status behorende, dure kledij en sieraden. Liever bestemde hij geld voor het lezen van drieduizend missen tot reiniging van zijn zielszonden. Eveneens bij testament bedacht hij het Diester proletariaat met voedseluitdelingen. Bovendien beschikte hij, dat er in de St.-Sulpitiuskerk - waar hij op 1 april 1618 in een speciaal voor hem in het hoogkoor aangelegde crypt is begraven - een eeuwigdurende mis zou worden opgedragen. De afgelopen eeuwen is daar niets meer van gekomen, want eeuwig is wel heel erg lang. Maar het aardige is dat 's prinsen laatste wens binnenkort opnieuw in vervulling gaat. Vanaf zondag 21 september wordt op het graf in de St.-Sulpitiuskerk weer jaarlijks een mis voor het zielenheil van Filips Willem van Oranje Nassau gelezen. Dit traditieherstel - op initiatief van een plaatselijke deken - gaat op genoemde datum gepaard met het nodige ceremonieel in aanwezigheid van onder meer Belgische gezagsdragers en een Bredase deputatie, een academische zitting en twee optredens van het Breda's Mannenkoor. Hoelang de eeuwigheid ditmaal gaat duren, wachten we gewoon maar even af.
Reacties? leo.nierse@bndestem.nl
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
