De laatste voorstelling van circus Van Bever was altijd in Breda

Tekstgrootte

Iedereen noemde Helena 'Madame'. Guus en Helena overleden kort na elkaar, in 1971 en 1972.

Hun dochter Mary trouwde met Emile Karoly, één van de drie Karoly's uit Hongarije. Zij waren ruiters en dressuurkunstenaars.

Uit het huwelijk van Mary en Emile werd Ilonka geboren (1938). Haar man,de Hongaarse acrobaat Feri Baliga, overleed in 2002. Ilonka en Feri kregen twee zoons. Zij zijn niet in het circus grootgebracht. Op zondag, 22 november 1953, vond in Oosterhout de intocht plaats van Sinterklaas. Circus Van Bever, dat sinds 1940 zijn winterkwartier had aan de Bredaseweg in Terheijden, verleende assistentie. Toen de paarden na afloop op stal waren gezet, gingen de mannen terug naar Oosterhout om te feesten.

Madame Van Bever, kleindochter Leentje en tante Jans zaten te kaarten, terwijl de staljongen af en aan liep met emmers water. Op een gegeven moment rook de 15-jarige Leentje onraad. Toen ze de jongen achternaliep, ontdekte ze dat de stal in brand stond. "Hij had stiekem zitten roken. We hadden brandblussers, maar hij durfde niets te zeggen. Toen we het ontdekten, was het te laat."

Leentje, die later bekend werd als Ilonka Karoly, herinnert zich de brand als de dag van gisteren. "Er stonden dertig paarden, tien pony's, twee olifanten en drie kamelen in de stal. We sneden de halsters los en gooiden de deur open, zodat ze de wei in konden. Een olifant sloeg z'n slurf om mijn arm en zo heb ik hem de stal uitgeleid. Omdat het hek van de wei openstond, gingen veel dieren er in paniek vandoor." Een deel rende in galop over de rijksweg naar Breda, de olifanten zochten hun toevlucht in de keuken van een huis, vlak voor de brug. "De bewoners schrokken zich dood", zegt Ilonka, die op haar paard Mohamed het dorp inreed om iedereen te waarschuwen. "Er reden in die tijd veel minder auto's dan nu. Veel paarden liepen rechtstreeks naar de Emmastraat in Breda. Daar zat expediteur Broere die transporten voor ons verzorgde en dat was vertrouwd." Alle dieren overleefden de brand. Twee dagen later werden een paar pony's teruggevonden in het bos.

De schade was enorm. Behalve de stallen, brandde ook de circustent af. Het was een zogenoemde kiosk, die later werd vervangen door een zesmaster. "Er kwamen allerlei acties om het circus uit de as te laten herrijzen, maar mijn opa hield niet van liefdadigheid. Hij gaf alle donateurs een 'gouden kaart', waarmee ze voor de rest van hun leven gratis toegang tot het circus kregen", zegt Ilonka. Wat er met de staljongen is gebeurd, laat zich raden. "Hij is de volgende dag weggestuurd."

Ilonka (69) groeide op in het circus. "Mijn ouders waren circusartiesten, ze hadden weinig tijd voor me, dus ik ben opgevoed door mijn opa en oma. Mijn oom Eugène heeft me alles geleerd wat met dressuur te maken heeft." Ilonka Karoly was jarenlang een beroemde amazone. Ze trad niet alleen op bij Van Bever, maar ook bij andere circussen, waaronder Boltini. Ze trouwde in Zuid-Afrika met de Hongaarse acrobaat Feri Baliga. Een paar uur later stonden ze weer in de piste.

Samen reisden ze de wereld rond. Toen hun oudste zoon vijf was, viel het circusdoek voor het echtpaar. "Anders hadden onze kinderen naar een kostschool gemoeten en dat wilden we niet."

Paarden bleven echter ook in hun verdere leven centraal staan.

Circus Van Bever speelde in het hele land, maar de laatste voorstelling was altijd in Breda, op het Kloosterplein, tijdens de najaarskermis. Als er in de piste een gevaarlijke act werd opgevoerd, stopte de muziek en werd het muisstil.'s Maandags na de kermis was er een gratis voorstelling voor alle kermismensen.

Tot Pasen bivakkeerden de Van Bevers in het winterkwartier in Terheijden. Ilonka ging er 's winters naar school. In de zomer kregen de circuskinderen les van de boekhouder, Theo Moelands, van oorsprong onderwijzer, die zijn hart aan het circus had verpand.

Bij Ilonka thuis in Rijen hangt een Delftsblauw bord ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van Van Bever, met daarop de tekst: Mens wees koning met verstand, regeer het dier met zachte hand.

Ze vertelt een anekdote over de oorlog. Nu kan ze erom lachen, maar destijds was het wel bitter. "Van Bever was overal welkom, maar in 1942 kregen we geen toestemming om in Eindhoven te spelen." De reden? De benen van de paarden waren tijdens de vorige voorstelling met oranje strikjes versierd...

Circus Van Bever heeft meer dan tachtig jaar bestaan. Opgericht door de Belg Henri van Bever. Zijn dochter Helena en schoonzoon Guus maakten het beroemd. In 1959 was de laatste voorstelling.

- Heeft u opmerkingen of tips? Mail naar

dorpspomp.bndestem@gmail.com

© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.

Meer Breda

• vr 25-05 De Spindel 'springt' 5.017 euro
• vr 25-05 Tegenstanders golfpark Baarle-Hertog gaan de politiek in
• vr 25-05 Gewapende overval op Ugg-store Breda
• vr 25-05 Bijenvolken vliegen uit van BijenBoerderij in Strijbeek
• vr 25-05 Motorrijder bekijkt zijn nieuwe motor en verongelukt op A27
• vr 25-05 Geld en sieraden weg door openstaand raam
• vr 25-05 Beveiligde truckparking bij Hazeldonk
• vr 25-05 Voorjaarsnota Breda: Groene golf voor Zuidelijke Rondweg
• vr 25-05 Fyra gestrand bij Lage Zwaluwe, passagiers geëvacueerd
• vr 25-05 Vastgoedfraude: Laurentius onderzocht integriteit directie al

  Sorteer reacties

Reageren