ACHTMAAL - Na het Chaamse hoen begint nu ook het heidekoetje aan een nieuw leven in de Baronie van Breda.
Daarmee zijn twee 'verloren' diersoorten terug in de bakermat, het schrale, Brabantse zand. Natuurgebied De Reten onder Achtmaal heeft de primeur.Twaalf heidekoetjes - iets groter dan een schaap en rood-, vaal- of donkervaalbont van kleur - krijgen vandaag de vrijheid in het gebied dat grenst aan de Oude Buisse Heide, Wallsteijn en De Moeren. Volgende week voegen zich zeven 'zusjes' bij de kudde. En stier Emmo komt in februari aan op de hei en bij de vennen van Natuurmonumenten.
Bovendien krijgt de schaapskudde van Stein Hilgers - die in de natuurgebieden rond Alphen en Chaam zwerft - komende lente versterking van drie 'zandrunderen'.
Geen betere grazer op het Brabantse zand dan de heidekoe. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een Schotse Hooglander eet die ook pollen en eikels. In De Reten voorkomt de kudde op die manier de 'vergrassing' en 'verbossing' van de hei. Zodoende zijn gladde slang, hagedis, insecten en nachtzwaluw bijvoorbeeld beter in hun element.
Ad Taks (52), die zijn wortels heeft in Ulvenhout en thuis is aan de Rucphenseweg in Zundert, is de man achter de terugkeer van het heiderund. Hij heeft eerder werk gemaakt van de redding van het Chaamse hoen, dat tien jaar geleden vrijwel was uitgestorven. "Afgelopen oktober hoorde ik dat Gelders Landschap, gedwongen door bezuinigingen, zijn kudde Westergaard-heidekoetjes van de hand deed. Gelders Landschap heeft de heidekoetjes in 2007 overgenomen van een boer in Denemarken en ze uitgezet op de Veluwe. Het heiderund is eeuwenlang op de zandgrond in Jutland, Duitsland en Nederland gehouden. Op de schilderijen van Paulus Potter zie je het. Rond 1960 is het laatste uit Nederland verdwenen", vertelt Taks, die de kost verdient als maatschappelijk werker voor ouderen in Breda. Gelders Landschap behoudt wel zijn Kortegaard-heidekoetjes, een kudde van dertig beesten die van oorsprong eveneens uit Denemarken komt. "Daarmee zijn alle heidekoetjes genoemd. De soort is bijna uitgestorven", zegt Taks, die met hulp van burgemeester Harrie Nuijten van Alphen-Chaam, de provincie en een sponsor de koetjes van de Veluwe naar de Baronie haalt. "Mijn idee was ze bij het Trappistenklooster in Zundert te laten grazen. Het klooster werkt samen met Natuurmonumenten. Maar bij die organisatie zaten ze te springen om grazers in De Reten. Dat kwam dus goed uit."
Heidekoetjes zijn tegen weer en wind bestand, aldus Taks. Ze zijn heel het jaar in het veld. "Ze horen in het landschap. We hebben wel een schuilplaats voor ze gebouwd, want toestanden als in de Oostvaardersplassen willen we voorkomen. In De Reten en bij de schaapskudde van Stein Hilgers zijn ze een extra attractie", meent Taks, die de koehoeder op het terrein van Natuurmonumenten wordt. Zijn streven is dat over enkele jaren in meer natuurgebieden heidekoetjes grazen.
Daarvoor wordt een fokprogramma opgezet is samenwerking met Zoo Ranger in Denemarken. Daarvoor verhuizen zeven koetjes van Achtmaal naar die dierentuin bij Aarhus. "We hebben al contacten met Utrechts Landschap en de Kalmhoutse Hei. Het zou mooi zijn om daar heiderunderen te introduceren. Op de langere termijn kun je ook denken aan melk, kaas en vlees van de heidekoe."
