Foto: GPD
[ACHTERGROND] Voor straf een literair werk lezen om tot inkeer te komen. Het kan effectief zijn, maar die kans is klein, zegt de Groningse hoogleraar Nederlandse letterkunde Gillis Dorleijn.
Het gevaar is groot dat de veroordeelde het gevoel krijgt dat veel tieners hebben bij de verplichte leeslijst op de middelbare school: je leest een boek (of de samenvatting) omdat het moet, niet omdat je er plezier aan beleeft of tot nieuwe inzichten wil komen. Echt beklijven doet de tekst daardoor niet.
Straf
Een Belgische politierechter heeft een roekeloze automobilist opdracht gegeven Tonio te lezen, zo werd afgelopen weekeinde bekend. In dit boek schrijft A.F.Th. van der Heijden over het verlies van zijn enige zoon door een verkeersongeval.
De rechter hoopt dat de roekeloze rijder na het lezen van de 632 pagina's zijn gedrag in het verkeer aanpast. "Ik heb Tonio niet gelezen", bekent Dorleijn, "maar ik heb van anderen begrepen dat het wel een schitterend en ook indrukwekkend boek is."
Onderzoek
"Uit onderzoek blijkt dat verhalende teksten de kracht kunnen hebben om een realiteit te presenteren waarmee de lezer zich identificeert, ook als die realiteit niet de zijne is. 'Ik kijk er nu toch anders tegenaan', zeggen mensen dan", legt de hoogleraar uit.
"Maar als straf? Een belangrijke voorwaarde is dat de tekst aansluit bij de achtergrond van de veroordeelde."
Keuze
Mochten rechters nog eens de literatuur willen inzetten bij een veroordeling, dan doen ze er volgens Dorleijn goed aan een psycholoog en een kenner van de literatuur bij de keuze te betrekken.
Die kunnen dan beoordelen hoe ontvankelijk iemand is voor welk type teksten. Is literatuur te hoog gegrepen dan zijn er ook geschikte kinderboeken die bepaalde thema's bespreekbaar maken.
Dorleijn zou zelf als rechter niet kiezen voor een boek, maar voor het medium film. "Omdat een film korter en indringender is. De gestrafte moet denken: 'Verdorie, wat een klootzak is die man - en die klootzak dat ben ik'. Dan heeft het effect."
Voor elke misstap een boek
Tonio is volgens een Vlaamse politierechter geschikt om roekeloze automobilisten aan het denken te zetten, maar de literatuur biedt uiteraard nog veel meer. Voor elke overtreding of misdaad kunnen rechters wel een boek vinden die als straf kan dienen.
Enkele suggesties:
- oplichting: Kaas van Willem Elsschot
- vrijheidsberoving: De ontvoering van Alfred Heineken door Peter R. de Vries
- moord: Misdaad en Straf van Fjodor Dostojevski
- diefstal: Karel ende Elegast
Welk boek of welke film helpt volgens u om tot inkeer te komen? Laat het weten middels een reactie op dit artikel!
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
Sorteer reacties
