Elsbeth Janmaat (43), sinds 1997 getrouwd met Ed Nijpels. Zij woont anderhalf jaar in Kuala Lumpur voor haar werk, een veelbesproken stap.
1/2
U heeft gezegd dat u de politieke luwte zoekt.
Zie ook:
"Er is één ding waar ik nog voor zou willen gaan: het burgemeesterschap van Amsterdam. Omdat de VVD die stad in deze en de vorige eeuw nooit heeft gehad. Amsterdam is een heerlijke stad. Er is altijd reuring. Om dáár een verkiezingsstrijd te voeren. Op zijn Amerikaans. Prachtig! Elsbeth zei: als je dáár voor gaat, doe ik mee. We hebben nog geen burgemeestersverkiezingen, dus erg waarschijnlijk is het niet."
- U wilde toch in Friesland blijven wonen?
"Dan hebben we daar toch gewoon een vakantiehuis. Een huis dat heel belangrijk voor me is. Een huis moet passen als een jas. Ik had altijd ruzie met mijn vader, als hij het ouderlijke huis in Bergen op Zoom weer eens wilde verbouwen. Dan dreigde ik met de welstandscommissie. Ik vond het vreselijk dat het huis van mijn ouders werd verkocht."
- Uw vader was een bijzondere politicus. Hij verbrak eind jaren vijftig de KVP- alleenheerschappij in Bergen op Zoom met zijn Katholieke Stadspartij. Een revolutie!
"Mijn vader kon niet tegen onrecht. Tegen autoriteit die op niets was gebaseerd. Als iets niet deugt, moet je er iets aan doen. Dat hebben alle acht kinderen meegekregen."
- U bent als enige in de politiek gegaan.
"Al op mijn tiende woonde ik gemeenteraadsvergaderingen in Bergen op Zoom bij. Ik kwam op mijn 26ste in de raad. Mijn vader moest plaatsmaken. Vaders en zoons mochten niet tegelijk in een gemeenteraad. Dat vond hij niet erg. Hij vond het wel jammer dat ik voor de VVD koos."
- Hoe kwam u aan ruim 450 voorkeursstemmen?
"Ik was heel actief bij de JOVD (VVD-jongeren, YS.). Het gemeentebestuur werd gek van onze brieven. We schreven bijvoorbeeld dat raadsleden moesten staan als ze spraken, om de spreektijd te bekorten. Mijn eerste brief was een protest tegen de bouw van de Lucernaflat. Meer dan dertig jaar later is die gesloopt."
- Waarom bent u zo verknocht aan de VVD?
"De VVD is mijn familie. Een club mensen met dezelfde instelling. Mijn definitieve keus maakte ik tijdens de Praagse lente. We zouden met het hele gezin naar Tsjecho-Slowakije gaan. Mijn vader vond het te gevaarlijk. Ik ben alleen gegaan, als achttienjarige. Maakte demonstraties van indrukwekkende hoop mee in Praag. De nieuwe leiders, die het communisme een menselijk gezicht wilden geven, stonden op het balkon. Drie weken later vielen de Russen binnen. Ik heb gehuild."
- Het komt allemaal door de Russen?
"Wat mij het meest aanspreekt in het liberalisme, is het geloof in de mens. Dat je niet ergens voor bent geboren, maar er zelf iets van kunt maken. Ik geloof niet in een dominante staat."
- U bent een nogal a-typische VVD'er. Zeer succesvol als milieuminister, een grote inzet voor sociale doelen als antiracisme...
"Dat je als VVD'er niets sociaals zou doen, is een vooroordeel. Wie zich vroeger socialist noemde, is nu liberaal. Als rechtenstudent richtte ik met twintig anderen al de tweede Nederlandse wetswinkel op voor gratis juridische hulp, in Bergen op Zoom. Vijf jaar later ontstonden in heel het land Bureaus voor Rechtshulp."
- Uw loopbaan wordt door perioden van drie tot vijf jaar gekenmerkt. Dan wisselt u van baan. Alleen in Friesland bleef u negen jaar.
"Van alle functies was deze de meest interessante. Het Commissariaat van de Koningin is van alles wat. Een beetje minister, een beetje Tweede Kamer, een beetje burgemeesterschap. Als je er wat van maakt, kun je veel bereiken. Friesland is de hoofdprijs. Een provincie met een zeer eigen identiteit, een eigen taal."
- In Breda bleef u als burgemeester maar vijf jaar en drie maanden. Opvallend kort.
"In het begin was het een moeilijke tijd. Ik werd benoemd als getrouwd man en kwam gescheiden aan. Dat was soms heel eenzaam. Ga je als vrijgezel van 39 de kroeg in, sta je een week later in de bladen met een vrouw met wie je een biertje dronk. De politie heeft fotografen uit mijn tuin geplukt."
- Mannen met macht doen het goed. Vielen de vrouwen bij bosjes?
"Ik presenteerde natuurlijk ook nog dat tv-programma bij de TROS. Het was al met al lastig, want een burgemeester is een ambt dat respect vraagt. De deftige burgerij had moeite met het feit dat ik een liefdesleven had. Soms had ik het gevoel dat ik zat opgesloten in mijn ivoren toren in het Mastbos; mijn huis stond ook nog eens op de VVV-route. Mijn vertrek had daar niets mee te maken, trouwens. Ik kreeg een aantrekkelijke aanbieding van De Twaalf Provinciën."
- In uw Bredase burgemeesterstijd waren er politieke rellen over het Chassé Theater.
"Ik heb de partijen gedreigd met een open brief over de kwestie, om de boel vlot te trekken. Je moet durven investeren, is mijn mening. Ik heb Joop van den Ende om hulp gevraagd. Hij beloofde een aantal premières in Breda plaats te laten vinden. Ik kende hem omdat ik scharrelde met Marijke Schaaphok. Zij produceerde de programma's van Jos Brink en Hennie Huisman. Joop zei nog dat ik zuinig moest zijn op haar. Is allemaal goed gekomen, hoor. Ik ben op haar bruiloft geweest."
- Die Bredase premières hebben we aan uw slaapkamerogen te danken?
"Ha ha, het Duitse Der Spiegel was de eerste die over de schlafzimmeraugen schreef. Zeehondenogen, zeggen ze soms."
- Toen kwam Elsbeth.
"We hebben onze relatie zeven maanden geheim kunnen houden. We werden gesnapt bij een feest van Aad Ouborg. We hadden afgesproken niet in elkaars buurt te lopen. Maar ja, je bent verliefd en na een paar uurtjes sta je toch bij elkaar."
- Nu is ze anderhalf jaar in Kuala Lumpur voor haar werk. Hoe vaak gaat u?
"Dit jaar zes keer. Vier keer een week. Eén keer twee weken met de kinderen. En dan nog een keer tien dagen. Zelf komt ze ook deze kant op."
- Voer voor de roddelbladen...
"Laatst stond ik in een blad omdat ik met een vriendin op een concert was. Ik heb gezegd: 'Jongens, jullie zullen mij wekelijks met andere mensen gelegenheden zien bezoeken. Wen er maar aan.' Ik vertik het om in mijn eentje naar feesten te gaan. Dat is niet gezellig."
- Gezellig... Toch nog een beetje Brabants?
"Brabant is de provincie waar ik als persoon en politicus gevormd ben. Elk jaar tijdens vastenavend ben ik van vrijdagavond tot woensdagochtend in Bergen op Zoom. Verder is Brabant voor mij een dierbare herinnering. Je moet nooit de fout maken mooie dingen uit het verleden te willen herhalen. Voor de Friezen blijf ik wel die Brabander, ook al spreek ik hun taal een beetje en woon ik er."
- U heeft zelfs een Fries graf gekocht.
"Dat is deels toeval. Ons dorp telt 65 inwoners. We komen eens in het jaar bij elkaar. Op een van die bijeenkomsten zeiden we dat we iets moesten doen aan de vervallen staat van de begraafplaats. Na allerlei procedures is er nu een stichting die ik voorzit. De boel is prachtig gerestaureerd. Elsbeth zei: 'Als ik begraven word, dan graag vanuit de schuur van onze boerderij naar díe begraafplaats.' Dat heb ik geregeld."
- Bent u bezig met de dood?
"Ik zie de laatste tijd veel mensen vertrekken. Ik heb altijd genoten van het leven. Ook in de rotmomenten. Nu geniet ik nog meer. Ik stel geen dingen uit. Ik wacht niet meer op later. Ik doe het nu."
- Waarom dan niet met uw vrouw naar
Kuala Lumpur vertrokken?
"Ik moet financieel toch wat binnen blijven brengen? In Kuala Lumpur heb ik niets te doen. Daar kan ik echt niet tegen. In deze nieuwe situatie kan ik er regelmatig naar toe. Een ongekende luxe. De jaren hiervoor ben ik hooguit twee weken per jaar op vakantie geweest."
- Hoe gaat het eigenlijk met uw twee
kinderen?
"Duco en Boyan zijn nu 21 en 18 jaar. Ze zitten niet in de politiek, zijn wel actief in besturen. De oudste studeert fiscaal recht, de jongste doet dit jaar eindexamen. De oudste had een bedrijfje opgezet, Handige Hulp, voor bij feesten en zo. Dat liep heel goed. De jongste heeft dat overgenomen."
- Heeft u uw zoons gemist na de scheiding?
"Ik had de irrationale angst dat ik mijn zoons nooit meer zou zien. Uiteindelijk zijn ze heel vaak bij mij geweest en ben ik elke week bij hen en Ingrid in Den Haag gaan eten, tot Duco 18 werd. Er waren overlappingen van vakanties. De eerste week Ingrid en haar partner, de tweede week Elsbeth en ik erbij en de derde week ging Ingrid weg. Heel bijzonder dat het zo kon, mede dankzij onze nieuwe partners."
- De band is goed?
"Ja. Waren we laatst met mijn verjaardag bij elkaar, zit er eentje zijn vriendin te kussen. Dat had ik bij mijn vader echt nooit gedurfd. Spannend om te zien dat je kinderen mannen worden."
- U heeft ooit gezegd dat de politiek een
belangrijke oorzaak is voor het falen van uw eerste huwelijk.
"Dat speelde zeker een rol. Ook bij mijn besluit om nu te stoppen met het commissariaat, zodat ik vaker naar Elsbeth kan zolang ze in Kuala Lumpur werkt."
- U bent zeker best eenzaam nu, alleen in die grote boerderij?
"Nee hoor. De kamers in ons woongedeelte zijn niet zo groot en ik zit echt niet in mijn uppie middenin de monumentale schuur. Er zijn altijd de vrienden. Bijvoorbeeld de Bredase kookclub, met onder meer Joop Sweere en een clubje vrienden van horecaondernemers in Breda. We noemen ons Regenten der Geneugten en gaan vaak met elkaar op vakantie. Die eerste tijd in Breda, na mijn scheiding, heeft dat me zeer geholpen. Ik woon het verst, maar kom het vaakst."
- Heeft u ook vrienden in de politiek?
"Vrienden in de VVD heb ik niet. Te lastig als je van mening verschilt."
- Zoals die keer dat u Peter van der Velden, uw jeugdvriend en de huidige burgemeester van Breda, een kalkoen noemde?
(Lacht) "Met Peter zit het wel goed. Dat is anders. Wij zijn met elkaar opgegroeid en weten alles van elkaar. Alleen jammer, dat hij van de PvdA is."
- Na uw afscheid wachten veel voorzitter- schappen. Onder meer van de raad van toezicht van de TROS. Nog ambities om iets te presenteren?
"Dat zou ik nou echt graag doen. De televisieprogramma's die ik bij de TROS deed, daar had ik reuze veel genoegen in."
- Welke programma's zou u graag
presenteren?
(Aarzelt geen moment) "Met het Oog op Morgen en de TROS Nieuwsshow op zaterdagochtend."
- Wij horen nog van u!
"Ha!"
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
