Deur is nu dicht bij Roto

Het geluid van de machines verstomde, de stemmen en auto's verdwenen. De herinneringen blijven.

De ooit overvolle parkeerplaats van drukkerij Roto Smeets Etten ligt er verlaten bij. Sinds 1 januari 2017 is de fabriek gesloten. Achter de muren zijn de lange gangen leeg en liggen de negen persen stil. In de metershoge fabriekshallen tikt hoog aan de wand nog een vergeten klok. De sluiting hoort bij de laatste dagen van een tijdperk.

Wie kent ze niet? Panorama, Libelle, Donald Duck en zoveel andere bladen uit de brievenbus, leesmap, supermarkt of kiosk. Praktisch iedereen in Nederland had het werk van Roto Smeets in handen. Van de persen gleden ook de Gouden Gids en folders voor de detailhandel en catalogi, zoals die van Wehkamp.

Behalve voor Nederland, zijn pallets vol bladen en folders geproduceerd voor landen als België, Duitsland, Frankrijk en Zweden. Aan al dat drukwerk is in ploegendiensten dag en nacht gewerkt. In hoogtijdagen draaiden zeven operationele persen oplages van 45.000 stuks per uur. Een oplage van 2 miljoen was gangbaar. Het is het tijdperk waarin drukwerk nog een van de belangrijkste communicatiemiddelen is. Diepdruk is een standaardmethode.

Sinds de start in 1975 werken in de voormalige dochteronderneming van de Haarlemse Spaarnestad, duizenden werknemers, zzp'ers en vakantiekrachten. De meeste bewoners uit Etten-Leur kennen wel iemand die bij de diepdrukkerij werkzaam was. Velen beginnen er hun loopbaan om pas afscheid te nemen bij pensionering. Decennialang is de diepdrukkerij een economische slagader voor de gemeente Etten-Leur en omstreken. De beste jaren zijn tussen 1990 en 2000. In die bloeitijd telt de fabriek ruim zeshonderd medewerkers. Door de jaren heen fuseert de fabriek diverse malen met andere drukkerijen.

Gerard van Warmerdam (86) is een van de eerste medewerkers. Hij komt van de Spaarnestad waar hij op zijn veertiende is begonnen als leerling-retoucheur. In 1957 verhuizen hij en zijn vrouw Ida naar Etten-Leur. Ze zijn de eerste bewoners aan de Burgemeester Berettastraat, toen een nieuwbouwwijk: ,,We zijn met twaalf man overgekomen uit de Spaarnestad; ieder op een andere afdeling. In Etten-Leur begon ik als etser. Daar was ik in de Spaarnestad voor opgeleid."

Het waren nog de topdagen in diepdruk. Vaak werden catalogi bij meerdere drukkerijen aanbesteed vanwege de enorme omvang. Dat gaf een groot verschil in kwaliteit. Van Warmerdam: ,,Een opdracht werd door elke drukkerij weer anders geïnterpreteerd: verschillende kleuren. Ook in papiersoorten zaten verschillen. Dat was ons en de opdrachtgever natuurlijk een doorn in het oog." Later werd de drukwerkproductie gestandaardiseerd en werd overal dezelfde papiersoorten en drukinkt gebruikt.

Ambacht

,,Etser is een verloren ambacht", vervolgt Van Warmerdam. ,,Net zoals het werk van de coloristes op de kleurstudio. Daar werden met de hand moedermodellen ingekleurd van strips, alles netjes binnen de lijntjes. Omdat zij daar zo precies in waren, was inkleuren een typisch vrouwenberoep. De vrouwen hadden elk hun eigen blad en vaak ook een eigen signatuur. De kleuren van de Donald Duck waren die van Annemiek; zo moet je dat zien. Door de invoering van computertechnieken slonk het aantal beroepen in ras tempo. Er gingen steeds vaker banen verloren en diepdrukindustrie werd minder en minder rendabel. Van Warmerdam: ,,Aan diepdruk hebben we een goede boterham verdiend. Ik heb er mijn gezinmet vijf kinderen van kunnen onderhouden en mijn vrouw en ik hebben nu een goed pensioen. Wat mij betreft hadden we aan Roto Smeets een goede werkgever. Na mijn pensionering in 1990 ben ik met tien oud-medewerkers vrijwillig werkzaam gebleven voor het historisch archief. Dat materiaal, waaronder ontelbare foto's van de fabriek, de medewerkers en de directie, is verdeeld over andere archieven of wordt vernietigd."

Van Warmerdam vertelt verder: ,,Eind december 2016 hebben we afscheid genomen van elkaar. Spullen zijn geruimd; de fabriek is nagenoeg leeg. Je weet dat je voor de laatste keer door de lege gangen loopt. Jaren geleden botsten de mensen hier tegen elkaar op, kriskras van de ene naar de andere afdeling of fabriekshal. Nu is het een sterfhuis. Dit zit niemand in de kouwe kleren."

Op 29 december 2016 namen de laatste 26 medewerkers afscheid van Roto Smeets. Zo'n 80 procent van de medewerkers die tot 2016 bij Roto Smeets hebben gewerkt, heeft inmiddels elders een baan.