Volledig scherm
© Entrop & De Zwart Films

Bredase cineast Raoul de Zwart duikt in geschiedenis van de Hollandse Waterlinie

BREDA - De Bredase filmer Raoul de Zwart dook in de geschiedenis van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en maakte er een film over.

De aanleiding? ,,Pure nieuwsgierigheid", lacht Raoul de Zwart uit Breda. Keer op keer passeerde de documentairemaker op de A27 bij Werkendam een bord. ,,Nieuwe Hollandse Waterlinie, stond er."

Op een dag nam De Zwart de afslag. Het bleek het begin van een nieuwe film. De Nieuwe Hollandse Waterlinie is niet erg bekend, vertelt De Zwart. En eigenlijk behoorlijk onterecht. De aan elkaar gekoppelde verdedigingswerken, waar de Nederlandse staat in de negentiende eeuw een immens bedrag voor neertelde, zijn uniek in de wereld.

Oude waterlinies
Even een stap terug. De waterlinie. De nieuwe berustte op het succes van de oude waterlinies. Al vanaf de zestiende eeuw stak Holland, om de vijand tegen te houden, links en rechts dijken door en liet polders onderlopen. Die verdedigingsmethode was goed, maar haperde ook. Want, was het water te diep, dan kon de vijand er met bootjes over heen. Was het niet diep genoeg, dan kon hij wadend zijn doel bereiken.

Vernuftig
De Zwart: ,,Uitgerekend werd dat een laag water van veertig centimeter perfect was." Te ondiep om te bevaren, maar, door verborgen slootjes en hekjes, gevaarlijk om doorheen te waden. Die wetenschap leidde begin negentiende eeuw tot de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Met een vernuftig systeem met honderden kleine en grote sluizen en -op zwakkere plekken- stevige forten.

Die forten (Bakkerskil, Altena, Steurgat rond Werkendam en fort Giessen) werden aan de zuidzijde bedekt met een metersdikke laag aarde. Prachtige camouflage, maar ook: ,,Praktisch: kanonskogels konden de aarden wal niet doorboren."

Brisantgranaat
Alleen: ,,Helaas voor Nederland werd de brisantgranaat uitgevonden." Die kon dwars door de wal. ,,De forten waren niet meer veilig." De Nieuwe Hollandse Waterlinie, waar jaren aan was gewerkt, was onmiddellijk bij oplevering achterhaald.

De Zwart, die zich alleen op het Brabantse deel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie richtte, lacht even, maar dan, serieus: ,,Toch kun je je afvragen of de linie niet heel even nuttig is geweest."

Neutraliteit
In de Eerste Wereldoorlog waren de forten volop bemand, werden bovendien in dorpen langs de linie duizenden militairen ingekwartierd. ,,Vraag is of het niet toch aan die stevige verdedigingslinie is te danken dat Nederland zijn neutraliteit behield."

Onder water is de linie destijds niet gezet. ,,Wel in april 1940. Er werd getest of het water een eventuele Duitse inval kon tegengaan. Maar, ervan overtuigd dat de Duitsers Nederland met rust lieten, is alles na een paar dagen weer weggepompt. Zuur genoeg vielen de Duisters een maand later alsnog het land binnen."

Linie tot leven
Het is maar een greep uit wat De Zwart allemaal ontdekte over de Nieuwe Hollandse Linie. Een werk dat zo vergroeid is met de omgeving en zo goed is verstopt, dat de enorme omvang eigenlijk alleen vanuit de lucht goed zichtbaar is.

De film Linie tot Leven gaat donderdag om 19.30 uur in Almkerk in première.