1/6
Karel Appel, dat 'schildersbeest', sterk onder invloed van Vincent van Gogh? Een van de meest beroemde Nederlandse schilders uit de twintigste eeuw. Die man van die grote, woeste schilderijen met knallende kleuren greep tijdens zijn hele schildersloopbaan terug op Van Goghs werk. Trok zich steeds weer op aan het schilderstemperament, kleurgebruik, schildertechniek en de experimenteerlust van de wereldberoemde zoon van Zundert.
Het Zundertse Vincent VanGoghHuis is het gelukt om een representatief aantal
monumentale werken van Karel Appel (1921 - 2006) in huis te krijgen.
Zaterdagmiddag is de officiële opening van de tentoonstelling, vanaf zondag
20 februari is het publiek welkom bij 'Karel Appel & Van Gogh'.
Ron Dirven en Rebecca Nelemans (directeur-conservator en gastcurator) van het
Vincent vanGoghHuis zijn niet alleen apetrots dat zij 'een prachtige
dwarsdoorsnede van Appels werk' naar Zundert wisten te halen, maar ook een
beetje verbaasd. Dat nooit eerder een van de gevestigde grote musea op het
idee kwam om de aanzienlijke invloed van Van Gogh op Karel Appel te laten
zien.
Juist die invalshoek is de reden dat zij in ongewoon korte tijd de gulle
medewerking kregen van Karel Appels weduwe Harriet de Visser en de Karel
Appel Stichting voor hun thematentoonstelling. Met hun voorspraak lukte het
ook om topwerken uit de collecties van het Stedelijk Museum Amsterdam, het
Haagse Gemeentemuseum, de Karel Appel Foundation en van particuliere
verzamelaars in bruikleen te krijgen.
Dus hangt nu jeugdwerk van Appel, waarin hij Van Gogh met zijn
knotwilgenlandschappen navolgt, bij een korenveld met de streepjes-toets van
Vincent. Een ode aan zijn Brabants-boertige aardappeleterskoppen vibreert
naast een late hommage uit 2001 aan Vincents oude schoenen. En je ziet de
verrassende gelijkenis tussen Appel en Van Gogh in twee grote doeken met
Vallende Bladeren.
Om een collectie van Appels grote, bonte werken, zo nabij, bij elkaar te zien
is al een uitzonderlijk feest. Maar het thema Van Gogh in Karel Appel is een
regelrechte openbaring. Oók voor wie bepaald niet in vervoering raakt van
Appels 'kinderlijke' tekeningen en pasteus opgezette composities met
'moddervette' verflagen en primaire kleuren. Regelrecht kijkplezier.
- Hoe wist dat bescheiden Vincent VanGoghHuis al die kapitale, bijzondere
Karel Appels in huis te krijgen?
Ron Dirven en Rebecca Nelemans: "Dankzij onze vorige tentoonstelling
over de Oostenrijkse kunstschilder Arnulf Rainer over Van Gogh, die we tot
begin deze maand hadden. Hij en Appel zijn generatiegenoten, kenden elkaar
heel goed, hun vrouwen zijn bevriend. Via de vrouw van Rainer kwamen we met
Appels weduwe Harriet in contact en zaten we ook heel snel bij de Appel
Stichting. De grote betekenis van Van Gogh voor Appel kenden we, maar we
dachten dat hij nog een trede te hoog was voor ons. Wij ontmoetten meteen
groot enthousiasme. Binnen drie, vier maanden waren de bruiklenen geregeld.
Dat is uitzonderlijk snel."
- De invloed en overeenkomsten lijken voor een leek gezocht. Tot je de werken
ziet.
"Het is zelfs schokkend in hoeveel werken je de relatie tussen Appel en
Van Gogh ziet. Dat zijn echte ontdekkingen. Niet alleen omdat ze beiden in
hun tijd net zo omstreden zijn, bewust spontaan en expressief wilden
schilderen."
- Beiden waren even gedreven 'schildersbeesten'?
"Allebei zochten zij steeds de uitdaging. Zoals in schilderstechnieken:
verf rechtstreeks uit de tube op het doek, modelleren in de verf. Dat deed
Van Gogh met de achterkant van zijn penseel. Beiden verzetten zich tegen de
academische aanpakvan het schilderen. Van Gogh schreef 'de schilder van de
toekomst is een kolorist zoals er nog niet een is geweest'. En Appel zei 'in
de moderne kunst voel ik mij het meest verwant met Van Gogh'."
- Inspiratie én verwantschap?
"Appel was wég van Van Gogh. Bij hem zie je dezelfde vrijheidskreten als
bij Van Gogh, kijk maar naar Appels korenveld. Hun beider gebruik van rood
en groen, blauw en geel: complementaire kleuren naast elkaar, om emoties uit
te drukken. Alleen gaat Karel Appel veel verder dan Van Gogh ooit zou hebben
gekund in zíjn tijd. En ook Appel voelde zich onbegrepen in Nederland, kreeg
hier heel lang geen echte waardering. Ging net als Van Gogh naar Parijs en
de Provence."
- Appel doorgrondde Van Gogh?
"Zeker. Hij vond dat Van Gogh de essentie van het leven raakte. Via zijn
werk ging Appel steeds weer een dialoog met Van Gogh aan. Dat zie je óók in
zijn latere werk."
- Karel Appel had ook veel met Brabant?
"Als Amsterdamse jongeman overleefde hij de hongerwinter in Brabant, trok
hier van boerderij naar boerderij. Hij kende toen Van Goghs werk, ook het
Brabantse, uit de collectie die toen in het Stedelijk Museum in zijn stad
hing."
- Jullie verwachten dat het druk wordt? Een landelijke doorbraak?
"We merken al aan de boekingen dat deze tentoonstelling veel publiek naar
Zundert zal trekken. Het is ook lang geleden dat Appel in Brabant te zien
was, ik kan me dat niet herinneren. Niet alleen is de naamsbekendheid van
Appel groot, er hangt ook werk van grote kwaliteit. Appels weduwe Harriet is
bij de opening, net als Rudi Fuchs en directeuren van grote musea. Drie jaar
nadat we open gingen hebben wij al een goede naam in de landelijke
kunstwereld."
© BN DeStem 2012, op dit artikel rust copyright.
Wij plaatsen alleen reacties die ondertekend zijn met uw voornaam, achternaam en woonplaats.
